Otwarcie kolejnej placówki medycznej rozstrzyga się na etapie wyboru lokalu i umowy najmu, zanim podmiot złoży jakikolwiek wniosek do rejestru. Lokal musi spełniać wymagania rozporządzenia Ministra Zdrowia, umowa najmu powinna dopuszczać działalność leczniczą i prace adaptacyjne, a utworzenie nowej jednostki lub komórki zakładu, gdy wartość kosztorysowa inwestycji przekracza 2 mln zł, wymaga opinii o celowości inwestycji, bez której świadczeniodawca przez pięć lat nie weźmie udziału w postępowaniu o umowę z NFZ na świadczenia udzielane z wykorzystaniem tej inwestycji.
Tekst dotyczy podmiotu leczniczego, który już działa i otwiera kolejne miejsce udzielania świadczeń; założenie nowego podmiotu od podstaw opisuje wpis o rejestracji podmiotu leczniczego.
Jakie wymagania musi spełnić lokal placówki medycznej?
Pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą muszą odpowiadać wymaganiom właściwym dla rodzaju działalności i zakresu świadczeń, w szczególności co do warunków ogólnoprzestrzennych, sanitarnych i instalacyjnych (art. 22 ust. 1 i 2 ustawy o działalności leczniczej). Szczegóły określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą.
Przy wyborze lokalu najpierw sprawdza się budynek. Zasadą jest samodzielny budynek albo zespół budynków (§ 14 ust. 1 rozporządzenia). Ambulatorium można jednak umieścić w budynku o innym przeznaczeniu, na przykład w biurowcu albo galerii handlowej, jeżeli jest całkowicie wyodrębnione od pozostałych pomieszczeń; wspólne mogą pozostać jedynie węzły komunikacji pionowej i poziomej budynku, z których korzystają wszyscy użytkownicy (§ 14 ust. 2 pkt 2). Pomieszczenia diagnostyczne, terapeutyczne, magazynowe i pomocnicze przeznaczone na pobyt ludzi, położone poniżej poziomu terenu, wymagają zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego (§ 14 ust. 5).
Drugi krok to układ pomieszczeń. Dla ambulatorium wymagania zawiera załącznik nr 2 do rozporządzenia (§ 4 ust. 1). Wydziela się pomieszczenia dla dorosłych, dzieci chorych i dzieci zdrowych; wspólne pomieszczenia są dopuszczalne przy czasowym rozdziale przyjęć dzieci zdrowych. Tam, gdzie wykonuje się zabiegi, urządza się gabinet diagnostyczno-zabiegowy, a gdzie się ich nie wykonuje, pokój przyjęć pacjentów. W ambulatorium musi być co najmniej jedno pomieszczenie higieniczno-sanitarne, a gabinet badań ginekologicznych oraz ambulatoria udzielające świadczeń z urologii albo inwazyjnych świadczeń w zakresie dolnego odcinka przewodu pokarmowego mają z takim pomieszczeniem, wyposażonym dodatkowo w bidet, bezpośrednie połączenie. Jeżeli placówka sama sterylizuje narzędzia, potrzebna jest sterylizatornia w oddzielnym pomieszczeniu albo w wydzielonym miejscu gabinetu diagnostyczno-zabiegowego, pod warunkiem rozdziału czasowego między dekontaminacją narzędzi a udzielaniem świadczeń.
Trzeci krok to wyposażenie i powierzchnia. Kształt i powierzchnia pomieszczeń muszą pozwalać na ustawienie i używanie sprzętu (§ 16). Wydziela się miejsca na bieliznę czystą, brudną i na odpady (§ 25 ust. 1), a w ambulatorium także pomieszczenie albo miejsce na środki czystości (§ 25 ust. 4). Każdy gabinet, w którym bada się pacjentów albo wykonuje zabiegi, z wyjątkiem pracowni rezonansu magnetycznego, ma umywalkę z ciepłą i zimną wodą, dozowniki mydła i środka dezynfekcyjnego, ręczniki jednorazowe i pojemnik na zużyte ręczniki (§ 37 ust. 1).
Wymagania dotyczące pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, sterylizatorni i wyodrębnienia ambulatorium od reszty budynku zależą od układu konkretnego lokalu, dlatego ocenę architekta warto mieć przed negocjacjami najmu, kiedy jej wynik może jeszcze wpłynąć na wybór lokalu i treść umowy.
Czy przed otwarciem trzeba mieć opinię sanepidu?
Ustawa o działalności leczniczej nie uzależnia wpisu nowego miejsca od opinii sanepidu. Przy wpisie do rejestru podmiot składa wraz z wnioskiem oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że zna i spełnia warunki wykonywania działalności leczniczej w zakresie objętym wnioskiem (art. 100 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej). Inaczej jest przy aptece, gdzie opinia Państwowej Inspekcji Sanitarnej o lokalu jest elementem wniosku o zezwolenie.
Sanepid może pojawić się wcześniej, jeżeli lokal wymaga prac budowlanych. Do zakresu działania inspekcji należy uzgadnianie dokumentacji projektowej pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych przy budowie i zmianie sposobu użytkowania obiektu oraz udział w dopuszczeniu obiektu do użytku (art. 3 pkt 2 lit. a i pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej). O zakończeniu robót inwestor zawiadamia inspekcję, jeżeli projekt wymagał takiego uzgodnienia (art. 56 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego). Adaptacja lokalu biurowego albo handlowego na przychodnię zwykle oznacza właśnie zmianę sposobu użytkowania.
Spełnienie wymagań lokalu weryfikuje następnie kontrola, którą omawia wpis o kontroli sanepidu w placówce medycznej, a oświadczenie niezgodne ze stanem faktycznym jest podstawą wykreślenia z rejestru (art. 108 ust. 2 pkt 1 ustawy o działalności leczniczej).
Kiedy potrzebna jest opinia o celowości inwestycji?
Wniosek do wojewody o wydanie opinii o celowości inwestycji składa się nie tylko przy tworzeniu nowego podmiotu leczniczego, ale także przy tworzeniu nowych jednostek lub komórek organizacyjnych zakładu leczniczego na obszarze województwa, jeżeli wartość kosztorysowa inwestycji na dzień złożenia wniosku przekracza 2 mln zł (art. 95d ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Gdy wartość inwestycji przekracza 50 mln zł, opinię wydaje minister właściwy do spraw zdrowia (art. 95d ust. 3 pkt 7).
Sama zmiana adresu miejsca udzielania świadczeń nie jest taką inwestycją, jeżeli jej głównym celem nie była budowa, przebudowa ani wyposażenie zakładu i nie wpływa ona na zakres udzielanych świadczeń (art. 95d ust. 1c), więc przeprowadzka gabinetu bez zmiany zakresu z reguły mieści się w tym wyjątku, podczas gdy otwarcie nowej przychodni z nowymi poradniami oznacza utworzenie nowych jednostek lub komórek i wymaga opinii, jeżeli wartość kosztorysowa inwestycji przekracza 2 mln zł.
Skutek braku opinii ujawnia się przy kontraktowaniu świadczeń. W postępowaniu o zawarcie umowy z NFZ na świadczenia udzielane z wykorzystaniem inwestycji objętej obowiązkiem opinii może wziąć udział tylko świadczeniodawca, który zrealizował ją na podstawie pozytywnej opinii. Bez opinii taka możliwość otwiera się dopiero po pięciu latach od wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, a gdy pozwolenie nie jest wymagane, od przystąpienia do użytkowania inwestycji (art. 139a ust. 1), co dla placówki planującej finansowanie publiczne w nowej lokalizacji przesądza o harmonogramie całego przedsięwzięcia.
Umowa najmu lokalu medycznego: siedem klauzul do sprawdzenia przed podpisem
Standardowe wzory najmu lokalu użytkowego powstają z myślą o biurze albo sklepie, dlatego przy działalności leczniczej przed podpisem należy sprawdzić siedem postanowień.
- Umowa powinna wprost dopuszczać w lokalu działalność leczniczą w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, ponieważ ogólne określenie „cele usługowe” zostawia wynajmującemu argument, że gabinet zabiegowy wykracza poza umówione przeznaczenie.
- Wynajmujący powinien zobowiązać się do wydania na żądanie najemcy dokumentów potwierdzających tytuł do lokalu, w zakresie potrzebnym najemcy w postępowaniach przed organami.
- Typowa klauzula zakazuje zmian w lokalu bez pisemnej zgody wynajmującego, tymczasem najemca prowadzący działalność leczniczą potrzebuje prawa do prac wymaganych przepisami albo decyzjami organów, w tym Państwowej Inspekcji Sanitarnej, bez każdorazowej zgody i z obowiązkiem informowania wynajmującego.
- Prawo wejścia wynajmującego do lokalu na przegląd albo w razie awarii należy ograniczyć do terminów uzgodnionych z wyprzedzeniem i wyłączyć z niego pomieszczenia, w których trwa udzielanie świadczeń, poza sytuacjami bezpośredniego zagrożenia, ze względu na tajemnicę i dane pacjentów.
- Kamery wynajmującego w częściach wspólnych nie powinny obejmować wejść do gabinetów w sposób pozwalający zidentyfikować pacjenta; granice monitoringu po stronie samej placówki omawia wpis o monitoringu w placówce medycznej.
- Jeżeli umowa najmu wymaga polisy, jej zakres i suma nie mogą być sprzeczne z obowiązkowym ubezpieczeniem OC podmiotu leczniczego; przy tej okazji warto też potwierdzić u ubezpieczyciela, że polisa obejmuje nowe miejsce udzielania świadczeń (szczegóły we wpisie o OC podmiotu leczniczego).
- Najemca potrzebuje prawa do rozwiązania najmu na wypadek, gdy lokal z przyczyn od niego niezależnych, na przykład wskutek decyzji organu dotyczącej budynku, utraci cechy pozwalające na uzyskanie albo utrzymanie wpisu, bo w przeciwnym razie pozostaje związany obowiązkiem zapłaty czynszu za lokal, w którym nie może udzielać świadczeń.
Jak zgłosić nowe miejsce do RPWDL?
Adres miejsca udzielania świadczeń oraz wykaz jednostek i komórek organizacyjnych zakładu są danymi objętymi rejestrem (art. 100 ust. 1 pkt 3 i 6 ustawy o działalności leczniczej). Podmiot wpisany do rejestru zgłasza ich zmianę w terminie 14 dni od dnia jej powstania (art. 107 ust. 1). Za niezgłoszenie zmiany w terminie organ rejestrowy może nałożyć karę pieniężną do dziesięciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 107 ust. 2).
Wniosek o zmianę wpisu, opłatę i najczęstsze błędy omawia wpis o zmianie wpisu w RPWDL. Ponieważ regulamin organizacyjny określa między innymi strukturę organizacyjną zakładu i miejsce udzielania świadczeń (art. 24 ust. 1 pkt 3 i 5 ustawy o działalności leczniczej), nowa lokalizacja wymaga także jego aktualizacji (regulamin organizacyjny podmiotu leczniczego).
Czy na nowe miejsce potrzebna jest zgoda NFZ?
Tak, jeżeli w nowym miejscu mają być udzielane świadczenia z istniejącej umowy z NFZ. Zmiana określonego w umowie miejsca udzielania świadczeń następuje na wniosek świadczeniodawcy po uzyskaniu zgody Prezesa Funduszu albo dyrektora oddziału wojewódzkiego (§ 7 ust. 3 ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej). Brak odpowiedzi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku oznacza zgodę; przed upływem tego terminu Fundusz może, po poinformowaniu wnioskodawcy, przedłużyć go o kolejne 7 dni, a brak odpowiedzi w przedłużonym terminie także oznacza zgodę.
Fundusz może odmówić, jeżeli zmiana miejsca może ograniczyć dostępność świadczeń albo pomieszczenia nie spełniają wymagań (§ 7 ust. 4). Świadczeniodawca ma obowiązek udzielać świadczeń w pomieszczeniach spełniających wymagania przepisów o działalności leczniczej i szczegółowych warunków umów, ze sprzętem z aktualnymi przeglądami (§ 7 ust. 1), więc wymagania lokalu omówione wyżej wiążą także jako warunek umowy z Funduszem. Nowa placówka, która ma dopiero ubiegać się o umowę, wchodzi w konkurs ofert opisany we wpisie o umowach z NFZ.
Lista kontrolna przed otwarciem nowej placówki
| Krok | Podstawa | Kiedy |
|---|---|---|
| Ocena budynku i układu pomieszczeń | art. 22 u.d.l., § 4, § 14, załącznik nr 2 rozporządzenia MZ z 26.03.2019 r. | przed negocjacjami najmu |
| Opinia o celowości inwestycji przy nowej jednostce lub komórce o wartości kosztorysowej powyżej 2 mln zł | art. 95d ust. 1 pkt 1 lit. b u.ś.o.z. | przed rozpoczęciem inwestycji |
| Klauzule najmu: przeznaczenie, tytuł do lokalu, adaptacje, wstęp, monitoring, OC, wyjście | umowa | przed podpisem |
| Uzgodnienie projektu i dopuszczenie do użytku przy zmianie sposobu użytkowania | art. 3 pkt 2 lit. a i pkt 3 ustawy o PIS | w procesie budowlanym |
| Potwierdzenie zakresu polisy OC dla nowego miejsca | ubezpieczenie obowiązkowe, warunki polisy | przed pierwszym pacjentem |
| Aktualizacja regulaminu organizacyjnego | art. 24 ust. 1 pkt 3 i 5 u.d.l. | przed uruchomieniem nowej jednostki |
| Zmiana wpisu w RPWDL | art. 107 ust. 1 u.d.l. | 14 dni od zmiany |
| Zgoda NFZ na zmianę miejsca w umowie | § 7 ust. 3 ogólnych warunków umów | przed przeniesieniem świadczeń |
Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?
Przegląd umowy najmu ma największą wartość przed podpisem, ponieważ po podpisie zmiana klauzul o przeznaczeniu, adaptacjach i wyjściu z umowy zależy już od zgody wynajmującego. Drugim momentem jest ocena, czy otwarcie wymaga opinii o celowości inwestycji, dokonana przed decyzjami o wyposażeniu. Gdy nowa lokalizacja powstaje przez przejęcie działającej placówki, przegląd lokalu wchodzi w zakres due diligence podmiotu leczniczego, omawianego także w kontekście zakupu placówki medycznej. Pełny zakres wsparcia przy ekspansji opisuje strona obsługa prawna podmiotów leczniczych.
Najczęściej zadawane pytania
Tak, jeżeli ambulatorium jest całkowicie wyodrębnione od pomieszczeń wykorzystywanych do innych celów. Wspólne mogą pozostać klatki schodowe, windy i korytarze budynku, z których korzystają wszyscy użytkownicy (§ 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia MZ z 26 marca 2019 r.).
Dotyczy to tylko praktyki zawodowej, na przykład lekarskiej, i pod warunkiem wyodrębnienia pomieszczenia od pomieszczeń innych użytkowników lokalu (§ 14 ust. 3 rozporządzenia). Podmiot leczniczy prowadzący ambulatorium z tego ułatwienia nie korzysta; ambulatorium w budynku mieszkalnym wymaga całkowitego wyodrębnienia od pozostałych pomieszczeń budynku (§ 14 ust. 2 pkt 2).
Pomieszczenia diagnostyczne, terapeutyczne, magazynowe i pomocnicze przeznaczone na pobyt ludzi, położone poniżej poziomu terenu, są dopuszczalne po uzyskaniu zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego (§ 14 ust. 5 rozporządzenia).
14 dni od dnia powstania zmiany (art. 107 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej). Za uchybienie terminowi grozi kara pieniężna do dziesięciokrotności minimalnego wynagrodzenia (art. 107 ust. 2).
Nie, jeżeli głównym celem nie była budowa, przebudowa ani wyposażenie zakładu i zakres świadczeń się nie zmienia (art. 95d ust. 1c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Utworzenie nowej jednostki albo komórki organizacyjnej wymaga takiej opinii, jeżeli wartość kosztorysowa inwestycji przekracza 2 mln zł (art. 95d ust. 1 pkt 1 lit. b).
Powiązane zagadnienia
- Postępowanie Rzecznika Praw Pacjenta wobec placówki
- Odpowiedzialność placówki medycznej za błąd personelu
- Umowa kontraktowa lekarza
- Rejestracja podmiotu leczniczego krok po kroku
- Zmiana wpisu w RPWDL
- Kontrola sanepidu w placówce medycznej
- Umowy z NFZ i kontraktowanie świadczeń
- Due diligence podmiotu leczniczego
Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.