Wojciech Rożdżeński

Kontrola sanepidu w placówce medycznej: przebieg, uprawnienia inspektora i decyzje

Kontrolę sanepidu w placówce medycznej prowadzi państwowy powiatowy inspektor sanitarny albo upoważniony pracownik stacji sanitarno-epidemiologicznej. Inspektor sprawdza warunki higieniczno-sanitarne pomieszczeń, sprzętu i personelu, a po stwierdzeniu uchybień nakazuje decyzją ich usunięcie w terminie, przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia także unieruchomienie części działalności z natychmiastowym skutkiem.

Podstawą jest ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 416 ze zm.), która powierza Inspekcji nadzór nad warunkami higieniczno-sanitarnymi, jakie powinien spełniać personel medyczny, sprzęt oraz pomieszczenia, w których są udzielane świadczenia zdrowotne (art. 1 pkt 7). Organem pierwszej instancji jest co do zasady państwowy powiatowy inspektor sanitarny, a organem wyższego stopnia państwowy wojewódzki inspektor sanitarny (art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1). Spełnienie wymagań, które inspektor sprawdza w pomieszczeniach, podmiot deklaruje już przy wpisie do rejestru, w oświadczeniu o spełnianiu warunków wykonywania działalności leczniczej (art. 100 ust. 2 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej), co omawia wpis o rejestracji podmiotu leczniczego.

Co sprawdza sanepid w podmiocie leczniczym?

Pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą muszą odpowiadać wymaganiom właściwym dla rodzaju działalności i zakresu świadczeń, w szczególności warunkom ogólnoprzestrzennym, sanitarnym i instalacyjnym (art. 22 ust. 1 i 2 ustawy o działalności leczniczej), a szczegóły określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (t.j. Dz.U. 2022 poz. 402). Rozporządzenia nie stosuje się do podmiotu udzielającego wyłącznie ambulatoryjnych świadczeń za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności (art. 22 ust. 3a ustawy o działalności leczniczej).

W ambulatorium pomieszczenie przeznaczone do badań lub zabiegów wyposaża się w umywalkę z ciepłą i zimną wodą, dozownik z mydłem w płynie, dozownik ze środkiem dezynfekcyjnym oraz pojemnik z ręcznikami jednorazowego użycia (§ 37 ust. 1). Meble, podłogi i połączenie ścian z podłogami muszą umożliwiać mycie i dezynfekcję (§ 27 ust. 1 i § 30 ust. 1-2), a w podmiocie wydziela się pomieszczenia lub miejsca na bieliznę czystą, bieliznę brudną i odpady, przy czym poza praktyką zawodową miejsce na bieliznę czystą nie może znajdować się w tym samym pomieszczeniu co miejsca na bieliznę brudną i odpady (§ 25 ust. 1 i 2). Instalacje wentylacji mechanicznej i klimatyzacji podlegają przeglądowi, czyszczeniu lub dezynfekcji co najmniej raz na 12 miesięcy, a czynności te trzeba udokumentować (§ 40). Wymagania szczegółowe dla poszczególnych rodzajów pomieszczeń ambulatorium zawiera załącznik nr 2 do rozporządzenia (§ 4 ust. 1).

Odpadów medycznych rozporządzenie o pomieszczeniach dotyczy w dwóch miejscach: wymaga wydzielenia pomieszczenia lub miejsca na odpady (§ 25 ust. 1 pkt 3) oraz zamkniętej przestrzeni ładunkowej w środkach ich transportu (§ 26 ust. 1). Sposób gromadzenia, oznakowania i magazynowania odpadów medycznych w placówce określa odrębnie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz.U. 2017 poz. 1975), a przestrzeganie ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1328) kontroluje Inspekcja Ochrony Środowiska (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, t.j. Dz.U. 2024 poz. 425 ze zm.), co omawia wpis o odpadach medycznych w placówce.

Drugim obszarem są obowiązki z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1675 ze zm.). Kierownik podmiotu leczniczego ocenia ryzyko zakażeń, monitoruje czynniki alarmowe, opracowuje i wdraża procedury zapobiegające zakażeniom, w tym procedury dekontaminacji skóry, wyrobów medycznych oraz powierzchni pomieszczeń i urządzeń, i prowadzi kontrolę wewnętrzną ich realizacji (art. 11 ust. 2), a realizację tych działań dokumentuje (art. 12 ust. 1). Dokumentację tworzą między innymi procedury, oświadczenia pracowników o zapoznaniu się z nimi oraz opis wyników kontroli wewnętrznej z wnioskami i zaleceniami, a przechowuje się ją przez 10 lat (§ 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 maja 2010 r., Dz.U. Nr 100, poz. 645).

W szpitalu kierownik wdraża ponadto system zapobiegania i zwalczania zakażeń szpitalnych, który obejmuje powołanie zespołu i komitetu kontroli zakażeń szpitalnych, rejestr zakażeń szpitalnych i czynników alarmowych oraz zgłaszanie inspektorowi sanitarnemu w ciągu 24 godzin potwierdzonego epidemicznego wzrostu liczby zakażeń (art. 14 ust. 1 i 2). Zespół kontroli zakażeń szpitalnych tworzą lekarz jako przewodniczący, pielęgniarka lub położna jako specjalista do spraw epidemiologii lub higieny i epidemiologii w liczbie co najmniej 1 na 200 łóżek oraz, gdy lekarz nie ma specjalizacji z mikrobiologii lekarskiej, diagnosta laboratoryjny (art. 15 ust. 1).

Jakie uprawnienia ma inspektor sanitarny?

W związku z kontrolą inspektor ma prawo wstępu do zakładów pracy i budynków użyteczności publicznej oraz wszystkich pomieszczeń wchodzących w ich skład, żądania pisemnych lub ustnych informacji, wzywania i przesłuchiwania osób, żądania okazania dokumentów i udostępnienia wszelkich danych oraz pobierania próbek do badań laboratoryjnych (art. 25 ust. 1 ustawy o PIS). Informacje i dokumenty zawierające tajemnicę prawnie chronioną kontrolowanego nie mogą być przekazywane innym organom ani ujawniane, chyba że jest to konieczne ze względu na ochronę życia lub zdrowia, przy czym ograniczenie to nie dotyczy żądania sądu lub prokuratora (art. 29a).

Czynności kontrolne wykonuje się po okazaniu legitymacji służbowej i doręczeniu upoważnienia, które wskazuje między innymi podstawę prawną, zakres przedmiotowy kontroli oraz datę jej rozpoczęcia i przewidywanego zakończenia, a dokument bez tych elementów nie stanowi podstawy do przeprowadzenia kontroli (art. 49 ust. 1, 7 i 8 ustawy – Prawo przedsiębiorców, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1484). Zakres kontroli nie może wykraczać poza zakres wskazany w upoważnieniu (art. 49 ust. 9). Przepisy rozdziału 5 Prawa przedsiębiorców stosuje się do kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy (art. 37 ust. 2 ustawy o PIS), a więc do podmiotów leczniczych działających jako przedsiębiorcy (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działalności leczniczej), ale nie do samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej ani jednostek budżetowych, które ustawa o działalności leczniczej kwalifikuje jako podmioty lecznicze niebędące przedsiębiorcami (art. 2 ust. 1 pkt 4).

Czynności wykonuje się w obecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej, którą przedsiębiorca wskazuje na piśmie, w szczególności na czas swojej nieobecności (art. 50 ust. 1 i 3 Prawa przedsiębiorców). Bez takiego wskazania kontrola może toczyć się w obecności innego pracownika albo osoby zatrudnionej na podstawie innego stosunku prawnego, a nawet przywołanego świadka będącego funkcjonariuszem publicznym (art. 50 ust. 5). Po wszczęciu kontroli przedsiębiorca niezwłocznie okazuje książkę kontroli (art. 57 ust. 6), do której wpisuje się zalecenia pokontrolne inspektora (art. 31 ust. 1 ustawy o PIS).

Czy sanepid musi zapowiedzieć kontrolę?

Co do zasady tak, bo organ kontroli zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli, a kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców). Zawiadomienie zawiera zakres przedmiotowy kontroli i wstępną listę dokumentów, których udostępnienia organ oczekuje (art. 48 ust. 3 pkt 4 i 4a), a na wniosek przedsiębiorcy kontrola może rozpocząć się wcześniej (art. 48 ust. 4).

Pobieranie próbek, oględziny i pomiary mogą nastąpić przed upływem 7 dni, przy czym pobieranie próbek i oględziny nie mogą przekroczyć jednego dnia roboczego, a oględziny w tym trybie nie mogą dotyczyć treści dokumentów (art. 48 ust. 5-7). Zawiadomienia nie dokonuje się w ogóle, gdy kontrola jest niezbędna dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu albo zabezpieczenia dowodów albo gdy jest uzasadniona bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska (art. 48 ust. 11 pkt 2 i 4).

Jak długo może trwać kontrola sanepidu?

Czas trwania wszystkich kontroli jednego organu u przedsiębiorcy w roku kalendarzowym zależy od wielkości przedsiębiorcy (art. 55 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Limit nie obowiązuje, gdy kontrola jest uzasadniona bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska albo niezbędna dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu (art. 55 ust. 2 pkt 2 i 3).

PrzedsiębiorcaŁączny czas kontroli organu w roku
mikroprzedsiębiorca6 dni roboczych
mały przedsiębiorca18 dni roboczych
średni przedsiębiorca24 dni roboczych
pozostali przedsiębiorcy48 dni roboczych

Limit obejmuje kontrole jednego organu, więc kontrole innych instytucji, w tym Narodowego Funduszu Zdrowia, nie pomniejszają puli dni przysługującej inspekcji sanitarnej. Co do zasady nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy, a organ, który zastanie działalność objętą kontrolą innego organu, odstępuje od czynności i może ustalić z przedsiębiorcą inny termin (art. 54 ust. 1 i 5), przy czym zakaz nie obowiązuje między innymi przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia (art. 54 ust. 1 pkt 4). Ten sam organ nie przeprowadza też ponownej kontroli przedmiotu objętego zakończoną kontrolą, chyba że służy ona przeciwdziałaniu zagrożeniu życia lub zdrowia albo sprawdzeniu wykonania zaleceń pokontrolnych lub decyzji nakazujących usunięcie naruszeń (art. 58 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 5).

Kiedy przysługuje sprzeciw wobec kontroli?

Przedsiębiorca może wnieść sprzeciw między innymi wtedy, gdy organ wszczął kontrolę bez wymaganego zawiadomienia, bez prawidłowego upoważnienia, z przekroczeniem limitu czasu, równolegle z inną kontrolą albo ponownie w tym samym zakresie (art. 59 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Sprzeciw wymaga uzasadnienia i formy pisemnej, wnosi się go do organu kontroli w terminie 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli albo wystąpienia przesłanki, a o jego wniesieniu przedsiębiorca zawiadamia na piśmie kontrolującego (art. 59 ust. 1, 3 i 4).

Doręczenie kontrolującemu zawiadomienia o sprzeciwie wstrzymuje czynności kontrolne i bieg czasu kontroli, chyba że organ prowadzi kontrolę w trybie przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu albo w innym przypadku wskazanym w art. 59 ust. 5a (art. 59 ust. 5 i 5a). Organ w ciągu 3 dni roboczych wydaje postanowienie o odstąpieniu od czynności albo o ich kontynuowaniu, a nierozpatrzenie sprzeciwu w tym terminie oznacza odstąpienie od kontroli (art. 59 ust. 7 i 8). Na postanowienie o kontynuowaniu przysługuje zażalenie w terminie 3 dni od doręczenia, które organ rozpatruje w ciągu 7 dni (art. 59 ust. 9).

Jakie decyzje może wydać sanepid po kontroli?

Po stwierdzeniu naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie uchybień w ustalonym terminie (art. 27 ust. 1 ustawy o PIS). Gdy naruszenie spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, inspektor nakazuje unieruchomienie zakładu pracy lub jego części, w tym stanowiska pracy albo urządzenia, zamknięcie budynku użyteczności publicznej albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań, a decyzje te podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 27 ust. 2).

ŚrodekPodstawaWykonanie i skutek
decyzja nakazująca usunięcie uchybień w terminieart. 27 ust. 1 ustawy o PISpo upływie terminu do odwołania, chyba że nadano rygor natychmiastowej wykonalności (art. 130 i art. 108 § 1 k.p.a.)
unieruchomienie zakładu lub jego części, zamknięcie budynku, nakaz podjęcia lub zaprzestania działańart. 27 ust. 2 ustawy o PISnatychmiast, z mocy ustawy
zabezpieczenie pomieszczeń, maszyn i urządzeńart. 29 ustawy o PISw trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
zawiadomienie kierownictwa podmiotu albo organu nadzoru o istotnych uchybieniachart. 30 ust. 1 i 3 ustawy o PISadresat informuje inspektora o podjętych czynnościach w 30 dni
wpis zaleceń pokontrolnych do książki kontroliart. 31 ust. 1 ustawy o PISzalecenia pozostają w książce kontroli przechowywanej przez przedsiębiorcę (art. 57 ust. 1 Prawa przedsiębiorców)

Wobec podmiotu wykonującego działalność leczniczą inspektor, który stwierdzi istotne uchybienia mogące mieć wpływ na zdrowie lub życie ludzi, ma obowiązek powiadomić o nich właściwy organ rejestrowy (art. 30 ust. 4 ustawy o PIS), czyli organ prowadzący rejestr podmiotów wykonujących działalność leczniczą, o którym szerzej we wpisie o zmianie wpisu w RPWDL. Za badania laboratoryjne i inne czynności w ramach bieżącego nadzoru opłat nie pobiera się tylko wtedy, gdy badania nie wykazały naruszenia wymagań (art. 36 ust. 1 i 2).

Jak odwołać się od decyzji sanepidu?

W postępowaniu przed organami Inspekcji stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego (art. 37 ust. 1 ustawy o PIS). Od decyzji powiatowego inspektora służy odwołanie do państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, które wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia (art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2 k.p.a.).

Przed upływem terminu do odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, a odwołanie wniesione w terminie wstrzymuje jej wykonanie, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności albo podlega ona natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy (art. 130 § 1-3 k.p.a.). Rygor organ może nadać między innymi ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego (art. 108 § 1 k.p.a.), a decyzje z art. 27 ust. 2 ustawy o PIS wykonuje się natychmiast bez takiego rozstrzygnięcia, więc odwołanie od nakazu zamknięcia gabinetu nie przywraca możliwości przyjmowania pacjentów do czasu jego rozpoznania.

Jakie sankcje grożą za naruszenia?

Utrudnianie lub udaremnianie działalności organów Inspekcji jest wykroczeniem zagrożonym karą aresztu do 30 dni, ograniczenia wolności albo grzywny (art. 38 ust. 1 ustawy o PIS). Karę grzywny przewiduje także ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dla tego, kto wbrew obowiązkowi nie podejmuje działań przeciwko zakażeniom szpitalnym z art. 14 ust. 1 i 2, czyli między innymi nie powołuje zespołu i komitetu kontroli zakażeń szpitalnych ani nie prowadzi rejestru (art. 50 pkt 3). Niezależnie od tych sankcji decyzja z art. 27 ust. 2 ustawy o PIS wyłącza z działalności część zakładu, na przykład gabinet, pracownię albo urządzenie, ze skutkiem natychmiastowym.

Jak przygotować placówkę do kontroli sanepidu?

Przygotowanie zaczyna się od organizacji, bo czynności kontrolne mogą toczyć się pod nieobecność kierownika w obecności innego pracownika, a sprzeciw trzeba wnieść w 3 dni robocze. Podmiot powinien wskazać na piśmie osobę upoważnioną do udziału w kontroli, przechowywać w siedzibie książkę kontroli z upoważnieniami i protokołami (art. 57 ust. 1 Prawa przedsiębiorców) oraz sprawdzić po otrzymaniu zawiadomienia, czy zakres kontroli i wstępna lista dokumentów odpowiadają upoważnieniu.

Dokumentację przeciwepidemiczną warto zgromadzić w jednym miejscu, tak aby obejmowała aktualne procedury, podpisane oświadczenia personelu o zapoznaniu się z nimi, wyniki kontroli wewnętrznej z zaleceniami oraz udokumentowane przeglądy wentylacji i klimatyzacji wykonane w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Przy zmianie lokalizacji albo adaptacji lokalu znaczenie ma także zapobiegawczy nadzór sanitarny, do którego należy uzgadnianie dokumentacji projektowej przy budowie oraz zmianie sposobu użytkowania obiektów budowlanych i uczestniczenie w dopuszczeniu ich do użytku (art. 3 pkt 2 lit. a i pkt 3 ustawy o PIS).

Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?

Pomoc prawnika przydaje się zwłaszcza przy ocenie, czy zawiadomienie, upoważnienie i czas kontroli pozwalają wnieść sprzeciw w terminie 3 dni roboczych, przy odwołaniu od decyzji nakazującej usunięcie uchybień w terminie 14 dni oraz przy decyzji o unieruchomieniu części działalności, której wykonania odwołanie nie wstrzymuje. Przegląd zgodności sanitarnej przed kontrolą pozwala usunąć uchybienia, zanim staną się podstawą decyzji, a jego zakres dla szpitali, przychodni i centrów medycznych opisuje strona obsługa prawna podmiotów leczniczych. Przy zmianie właściciela placówki historię kontroli sanitarnych i wydanych decyzji ocenia się w ramach due diligence podmiotu leczniczego, co dotyczy również zakupu placówki medycznej.

W razie pytań dotyczących kontroli sanepidu w podmiocie leczniczym zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sanepid może przyjść na kontrolę bez zapowiedzi?

Tak, gdy kontrola jest uzasadniona bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska albo niezbędna dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu (art. 48 ust. 11 pkt 2 i 4 Prawa przedsiębiorców). W pozostałych przypadkach kontrolę wszczyna się między 7. a 30. dniem od doręczenia zawiadomienia, choć próbki i oględziny mogą być pobrane wcześniej (art. 48 ust. 2 i 5).

Ile może trwać kontrola sanepidu w gabinecie lekarskim?

U mikroprzedsiębiorcy wszystkie kontrole jednego organu w roku kalendarzowym nie mogą trwać dłużej niż 6 dni roboczych, u małego przedsiębiorcy 18, u średniego 24, a u pozostałych 48 dni roboczych (art. 55 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Limit nie obowiązuje przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia (art. 55 ust. 2 pkt 3).

Czy sanepid może zamknąć gabinet od razu?

Tak, jeżeli naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. Decyzja o unieruchomieniu zakładu lub jego części albo zamknięciu budynku użyteczności publicznej podlega wtedy natychmiastowemu wykonaniu (art. 27 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej).

Jak odwołać się od decyzji sanepidu?

Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji do państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego za pośrednictwem powiatowego inspektora, który ją wydał (art. 129 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIS). Odwołanie nie wstrzymuje wykonania decyzji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, ani decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o PIS (art. 130 § 3 k.p.a.).

Czy sanepid informuje organ rejestrowy o wynikach kontroli?

Tak, gdy stwierdzi w podmiocie wykonującym działalność leczniczą istotne uchybienia mogące mieć wpływ na stan zdrowia lub życie ludzi, inspektor ma obowiązek powiadomić o nich właściwy organ rejestrowy (art. 30 ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej).

Powiązane zagadnienia


Stan prawny na dzień 12 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.

adw. dr Wojciech Rożdżeński

Adwokat. Doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Zastępca redaktora naczelnego „Przeglądu Prawa Medycznego”.

Ostatnia aktualizacja: 17.11.2026 r.Wszystkie teksty