OC podmiotu leczniczego – obowiązkowe ubezpieczenie, sumy gwarancyjne i wyłączenia

OC podmiotu leczniczego to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej za szkody będące następstwem udzielania świadczeń zdrowotnych albo niezgodnego z prawem zaniechania ich udzielania, które każdy podmiot wykonujący działalność leczniczą musi zawrzeć najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie działalności (art. 25 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej).

Ustawa czyni zawarcie umowy ubezpieczenia jednym z warunków wykonywania działalności leczniczej, zarówno dla podmiotów leczniczych, jak i dla praktyk zawodowych lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów i diagnostów laboratoryjnych (art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 18, 19, 19a i 19b ustawy). Szczegółowy zakres ubezpieczenia i minimalne sumy gwarancyjne określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu wykonującego działalność leczniczą (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 272), a w sprawach w nim nieuregulowanych stosuje się ustawę z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz Kodeks cywilny.

Kogo obejmuje obowiązek ubezpieczenia

Obowiązek ciąży na podmiocie wykonującym działalność leczniczą, czyli na podmiocie leczniczym albo na osobie wykonującej zawód w ramach praktyki zawodowej. Lekarz zatrudniony w podmiocie leczniczym na podstawie umowy o pracę nie zawiera obowiązkowego OC we własnym imieniu, ponieważ za szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej odpowiada pracodawca na zasadach art. 120 Kodeksu pracy, co ustawa o działalności leczniczej wprost zastrzega (art. 25 ust. 4).

Inaczej jest w przypadku lekarza, pielęgniarki albo fizjoterapeuty udzielającego świadczeń na podstawie kontraktu. Indywidualna praktyka wykonywana wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym jest odrębną formą działalności leczniczej i ma własny obowiązek ubezpieczenia z własną minimalną sumą gwarancyjną (§ 3 ust. 1 pkt 3, 5 i 7 rozporządzenia). Przy kontraktach zawieranych w trybie art. 26 i 27 ustawy za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń objętych zamówieniem udzielający zamówienia i przyjmujący zamówienie odpowiadają solidarnie (art. 27 ust. 7), dlatego placówka weryfikuje polisy kontraktowego personelu z taką samą starannością jak własną.

Minimalne sumy gwarancyjne

Minimalna suma gwarancyjna zależy od rodzaju działalności i formy jej wykonywania, a jej wysokość odnosi się do okresu ubezpieczenia nie dłuższego niż 12 miesięcy (§ 3 ust. 1 rozporządzenia):

• podmiot leczniczy udzielający stacjonarnych i całodobowych świadczeń szpitalnych: równowartość 100 000 euro na jedno zdarzenie i 500 000 euro na wszystkie zdarzenia,
• podmiot leczniczy udzielający innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń albo świadczeń ambulatoryjnych: 75 000 euro i 350 000 euro,
• indywidualna i grupowa praktyka lekarska, w tym specjalistyczna i wykonywana wyłącznie w zakładzie leczniczym: 75 000 euro i 350 000 euro,
• indywidualna i grupowa praktyka pielęgniarki, fizjoterapeuty oraz diagnosty laboratoryjnego: 30 000 euro i 150 000 euro.

Kwoty przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski po raz pierwszy w roku, w którym umowę zawarto (§ 3 ust. 3). Podmiot, który wykonuje więcej niż jeden rodzaj działalności albo działa w więcej niż jednej formie, ubezpiecza się na najwyższą z właściwych dla niego sum (§ 3 ust. 2), więc przychodnia, która uruchamia oddział szpitalny, podnosi sumę dla całej polisy.

Sumy z rozporządzenia są minimum ustawowym. Przy świadczeniach obarczonych ryzykiem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu suma 75 000 euro na zdarzenie może nie pokryć zadośćuczynienia, odszkodowania i renty zasądzonych na rzecz jednego pacjenta, a nadwyżkę ponad sumę gwarancyjną pokrywa podmiot z własnego majątku, ponieważ zakład ubezpieczeń odpowiada tylko do wysokości sumy ustalonej w umowie (art. 13 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Zakres ochrony i wyłączenia

Ubezpieczenie obejmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem, które miało miejsce w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Decyduje więc data zdarzenia, a nie data zgłoszenia roszczenia, przez co polisa sprzed kilku lat odpowiada za błąd popełniony w okresie jej obowiązywania, nawet jeżeli pacjent zgłosi roszczenie długo po jej wygaśnięciu. Zakład ubezpieczeń nie może umownie ograniczyć swojej odpowiedzialności w zakresie objętym obowiązkiem (§ 2 ust. 4), a umowę zawartą z naruszeniem przepisów o ubezpieczeniu obowiązkowym uważa się za zawartą zgodnie z nimi (art. 6 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Rozporządzenie wyłącza z obowiązkowej ochrony szkody wyrządzone po pozbawieniu albo w okresie zawieszenia prawa do prowadzenia działalności leczniczej, szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu albo utracie rzeczy, szkody polegające na zapłacie kar umownych oraz szkody powstałe wskutek działań wojennych, rozruchów i aktów terroru (§ 2 ust. 2). Wyłączenie kar umownych ma praktyczne znaczenie dla świadczeniodawców publicznych, ponieważ kary nakładane na podstawie umowy z NFZ placówka pokrywa sama.

Odrębne ograniczenie dotyczy medycyny estetycznej. Obowiązkowe OC obejmuje szkody będące następstwem zabiegów chirurgii plastycznej i zabiegów kosmetycznych wyłącznie wtedy, gdy są one wykonywane w następstwie wady wrodzonej, urazu, choroby albo jej leczenia (§ 2 ust. 3), co oznacza, że zabieg wykonywany wyłącznie w celu poprawy wyglądu wymaga odrębnego, dobrowolnego ubezpieczenia. Szerzej o statusie tych zabiegów w tekście o medycynie estetycznej.

Ochrona ma zasięg terytorialny ograniczony do Rzeczypospolitej Polskiej (§ 2 ust. 1), co wymaga oddzielnej analizy przy świadczeniach udzielanych pacjentom za granicą.

Polisa w praktyce: zawarcie, ciągłość i roszczenia pacjentów

Zakład ubezpieczeń, który oferuje ubezpieczenia tego rodzaju, nie może odmówić zawarcia umowy obowiązkowej (art. 5 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych), umowa nie może obejmować okresu poprzedzającego jej zawarcie (art. 10 ust. 1a), a niezapłacenie raty składki w terminie nie powoduje ustania odpowiedzialności zakładu (art. 12 ust. 2). Wynika z tego, że ochrony nie da się uzupełnić wstecz, więc każda przerwa między kolejnymi polisami oznacza okres, w którym placówka udziela świadczeń bez ubezpieczenia.

Pacjent może dochodzić roszczeń bezpośrednio od ubezpieczyciela (art. 19 ust. 1), a w procesie przeciwko placówce przypozwanie zakładu ubezpieczeń jest niezbędne (art. 20 ust. 2). Ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie co do zasady w terminie 30 dni od zawiadomienia o szkodzie (art. 14 ust. 1). Na wniosek pacjenta podmiot wykonujący działalność leczniczą udziela mu niezbędnych informacji o zawartej umowie ubezpieczenia (art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej).

Skutki braku ubezpieczenia

Brak polisy oznacza niespełnienie ustawowego warunku wykonywania działalności leczniczej, a oświadczenie o spełnianiu warunków składa się już przy wniosku o wpis do rejestru, pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 100 ust. 2 ustawy). Organ prowadzący rejestr może ocenić prowadzenie działalności bez ubezpieczenia jako rażące naruszenie warunków jej wykonywania, a to jest podstawą wykreślenia z rejestru poprzedzonego decyzją o zakazie wykonywania działalności, z trzyletnią blokadą ponownego wpisu (art. 108 ust. 2 pkt 3, ust. 3 i 4). Wniosek o zmianę wpisu ograniczony do przedstawienia dokumentu ubezpieczenia jest wolny od opłat (art. 105 ust. 2a), o czym szerzej w tekście o zmianie wpisu w RPWDL.

Niezależnie od sankcji administracyjnych szkodę wyrządzoną w okresie bez ochrony pokrywa w całości sam podmiot, co przy szkodach na osobie oznacza ekspozycję nieograniczoną sumą gwarancyjną.

OC w due diligence i przy zakupie placówki

Ciągłość ubezpieczenia jest jednym z pierwszych punktów badania w due diligence podmiotu leczniczego. Ponieważ o ochronie decyduje data zdarzenia, nabywca potrzebuje kompletu polis za okres, z którego mogą jeszcze wpłynąć roszczenia pacjentów, wraz z potwierdzeniem, że suma gwarancyjna odpowiadała rodzajowi wykonywanej działalności, a kontraktowy personel miał własne ważne ubezpieczenie. Luka w historii polis przekłada się bezpośrednio na zapewnienia sprzedającego i mechanizmy zabezpieczenia w umowie, omówione w tekście o zakupie placówki medycznej.

W razie pytań dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia OC podmiotu leczniczego zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania

Powiązane zagadnienia

• Rejestracja podmiotu leczniczego
• Medycyna estetyczna – ramy prawne
• Umowy z NFZ i kontraktowanie świadczeń
• Due diligence podmiotu leczniczego

Stan prawny na dzień 19 października 2026 r. (ustawa o działalności leczniczej, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 156 ze zm.; rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 kwietnia 2019 r., t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 272). Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.