Monitoring w placówce medycznej – granice art. 23a ustawy o działalności leczniczej

Monitoring w placówce medycznej jest dopuszczalny w zakresie, w jakim kierownik podmiotu wykonującego działalność leczniczą określi sposób obserwacji pomieszczeń w regulaminie organizacyjnym, w granicach trzech kategorii pomieszczeń wskazanych w art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.

Przepis rozstrzyga, czy kamera może objąć poczekalnię, salę chorych albo gabinet zabiegowy, uzależniając zakres dopuszczalnej obserwacji od rodzaju pomieszczenia i rodzaju placówki, a jej sposób od treści regulaminu organizacyjnego, za którego stosowanie odpowiada kierownik podmiotu (art. 23a ust. 1a). Monitoring w placówce leży przy tym na przecięciu trzech reżimów: ustawy o działalności leczniczej wobec pacjentów, Kodeksu pracy wobec personelu i RODO wobec każdej osoby, która znajdzie się w kadrze.

Trzy kategorie pomieszczeń

Pierwszą kategorię stanowią pomieszczenia ogólnodostępne, takie jak poczekalnie, korytarze, rejestracja i wejścia, które można objąć obserwacją, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów lub pracowników (art. 23a ust. 1 pkt 1). Kryterium niezbędności wymaga wskazania konkretnego ryzyka, na przykład agresji wobec personelu rejestracji albo kradzieży w poczekalni, a nie samej wygody zarządzania.

Pokoje łóżkowe, pomieszczenia higieniczno-sanitarne, przebieralnie, szatnie i inne pomieszczenia, w których udziela się świadczeń albo przebywają pacjenci, tworzą drugą kategorię. Ich obserwacja jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wynika to z przepisów odrębnych (art. 23a ust. 1 pkt 2).

Trzecią kategorię stanowią pomieszczenia, w których udziela się świadczeń zdrowotnych, jeżeli obserwacja jest konieczna w procesie leczenia albo dla bezpieczeństwa pacjentów, przy czym ustawa ogranicza tę podstawę do szpitali, zakładów opiekuńczo-leczniczych, zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładów rehabilitacji leczniczej i hospicjów (art. 23a ust. 1 pkt 3). Z tego zamkniętego katalogu wynika, że przychodnia, gabinet lekarski albo gabinet stomatologiczny udzielający wyłącznie świadczeń ambulatoryjnych nie ma ustawowej podstawy, by objąć monitoringiem gabinet, w którym przyjmuje pacjentów, chyba że taką podstawę daje przepis szczególny.

Warunki stosowania monitoringu

Każda forma obserwacji musi uwzględniać konieczność poszanowania intymności i godności pacjenta, potrzebę zastosowania monitoringu w danym pomieszczeniu oraz ochronę danych osobowych, a obraz przekazuje się w sposób uniemożliwiający ukazywanie intymnych czynności fizjologicznych (art. 23a ust. 1 in fine). Wymagania te odpowiadają prawu pacjenta do poszanowania intymności i godności w czasie udzielania świadczeń (art. 20 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta) oraz zasadzie, że obecność osób niebiorących udziału w świadczeniu wymaga zgody pacjenta (art. 22 ust. 2 tej ustawy).

Nagrania zawierające dane osobowe placówka przetwarza wyłącznie do celów, dla których je zebrano, i przechowuje nie dłużej niż 3 miesiące od dnia nagrania, a po upływie tego okresu niszczy je, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej (art. 23a ust. 2 i 3). Przepisy dotyczą rejestracji obrazu. Rejestracja dźwięku rozmowy z pacjentem w gabinecie nie znajduje w nich podstawy, a dodatkowo wkraczałaby w informacje objęte tajemnicą lekarską.

Regulamin organizacyjny i informowanie pacjentów

Sposób obserwacji pomieszczeń określa się w regulaminie organizacyjnym, więc wewnętrzne zarządzenie albo instrukcja ochrony obiektu nie zastępują jego zmiany. Informację o stosowaniu monitoringu podaje się do wiadomości pacjentów przez wywieszenie jej w widoczny sposób w miejscu udzielania świadczeń, zamieszczenie na stronie internetowej podmiotu oraz, w przypadku podmiotu prowadzącego Biuletyn Informacji Publicznej, udostępnienie w BIP (art. 24 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej).

Niezależnie od tego placówka jako administrator danych spełnia obowiązek informacyjny wobec osób nagrywanych (art. 13 RODO), zawiera umowę powierzenia z firmą ochroniarską albo dostawcą systemu, jeżeli ma on dostęp do nagrań, wydaje imienne upoważnienia do ich przeglądania i prowadzi rejestr udostępnień. Przy monitoringu obejmującym pokoje łóżkowe albo pomieszczenia zabiegowe, gdzie z obrazu można odczytać informacje o stanie zdrowia, zasadne jest przeprowadzenie oceny skutków dla ochrony danych (art. 35 RODO). Szerzej o obowiązkach administratora w tekście o RODO w placówce medycznej.

Monitoring a personel placówki

Kamera w poczekalni albo na korytarzu rejestruje także pracowników, co uruchamia wymagania art. 22² Kodeksu pracy. Cele, zakres i sposób monitoringu ustala się w regulaminie pracy, układzie zbiorowym albo obwieszczeniu (§ 6), pracowników informuje się o jego wprowadzeniu nie później niż 2 tygodnie przed uruchomieniem (§ 7), a pomieszczenia monitorowane oznacza się w sposób widoczny nie później niż dzień przed uruchomieniem (§ 9).

Kodeks pracy wyłącza z monitoringu pomieszczenia sanitarne, szatnie, stołówki i palarnie, chyba że jest on niezbędny i nie narusza godności pracowników, a monitoring pomieszczeń sanitarnych wymaga uprzedniej zgody zakładowej organizacji związkowej albo przedstawicieli pracowników (§ 2). Nagrania przechowuje się do 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia do prawomocnego zakończenia postępowania, w którym stanowią dowód (§ 3 i 4). Dla placówki oznacza to konieczność spójnego ułożenia regulaminu organizacyjnego i regulaminu pracy, ponieważ te same kamery podlegają obu reżimom jednocześnie.

Przepisy szczególne: izolacja w szpitalu psychiatrycznym

Najdalej idącym przepisem odrębnym jest art. 18e ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Pomieszczenie przeznaczone do izolacji jako formy przymusu bezpośredniego musi być wyposażone w instalację monitoringu umożliwiającą stały nadzór nad przebywającą w nim osobą, a obraz z części sanitarnej przekazuje się w sposób uniemożliwiający ukazywanie intymnych części ciała i czynności fizjologicznych (art. 18e ust. 2 i 3).

Zapis z takiego monitoringu przechowuje się przez co najmniej 12 i nie dłużej niż 13 miesięcy, po czym usuwa się go w sposób uniemożliwiający odzyskanie i sporządza protokół usunięcia, a dostęp do danych mają wyłącznie osoby z pisemnym upoważnieniem administratora (art. 18e ust. 5 i 6). Trzymiesięczny limit z ustawy o działalności leczniczej nie ma tu zastosowania, ponieważ przepis szczególny wyznacza okres dłuższy.

Konsekwencje naruszeń

Monitoring stosowany poza granicami art. 23a może zostać zakwestionowany w trzech trybach. Organ prowadzący rejestr kontroluje zgodność działalności z przepisami określającymi warunki jej wykonywania i wydaje zalecenia pokontrolne (art. 111 i 112 ustawy o działalności leczniczej). Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych może nałożyć administracyjną karę pieniężną za przetwarzanie danych bez podstawy prawnej albo z naruszeniem zasady minimalizacji (art. 83 RODO). Pacjent, którego prawo do intymności i godności naruszono w sposób zawiniony, może żądać zadośćuczynienia na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku z art. 448 Kodeksu cywilnego.

Monitoring w umowie najmu i w due diligence

Placówka działająca w wynajmowanym lokalu nie zawsze kontroluje system kamer zainstalowanego przez wynajmującego albo zarządcę budynku. Umowa najmu lokalu na działalność leczniczą powinna wyłączać monitoring pomieszczeń, w których udziela się świadczeń, i przesądzać, kto jest administratorem nagrań z części wspólnych.

Zgodność monitoringu z art. 23a jest jednym z punktów badania w due diligence podmiotu leczniczego, obok weryfikacji regulaminu organizacyjnego, umowy najmu i dokumentacji RODO, a nieprawidłowości w tym zakresie trafiają do zapewnień sprzedającego przy zakupie placówki medycznej.

W razie pytań dotyczących monitoringu w placówce medycznej zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania

Powiązane zagadnienia

• Regulamin organizacyjny podmiotu leczniczego
• RODO w placówce medycznej
• Tajemnica lekarska i medyczna
• Due diligence podmiotu leczniczego

Stan prawny na dzień 19 października 2026 r. (ustawa o działalności leczniczej, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 156 ze zm.). Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.