Wojciech Rożdżeński

Monitorowanie zgodności w szpitalu i podmiocie leczniczym

Monitorowanie zgodności w szpitalu polega na stałym sprawdzaniu, czy obowiązki wynikające z kilkunastu ustaw nadal są wykonywane, a nie na jednorazowym przyjęciu procedur, które po roku przestają odpowiadać strukturze i zakresowi świadczeń podmiotu leczniczego.

Pojęcie zgodności (compliance) nie ma w prawie medycznym jednej definicji ustawowej, ale ustawodawca posługuje się nim w kilku miejscach. Organ prowadzący rejestr podmiotów wykonujących działalność leczniczą kontroluje „zgodność wykonywanej działalności z przepisami określającymi warunki wykonywania działalności leczniczej” i ocenia przy tym realizację zadań określonych w regulaminie organizacyjnym, w tym dostępność i jakość świadczeń (art. 111 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej). Ustawa o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta wymaga z kolei, aby podmiot udzielający świadczeń w ramach umowy z NFZ w ramach wewnętrznego systemu „okresowo monitoruje i ocenia jakość i bezpieczeństwo udzielanych świadczeń” (art. 18 ust. 1 i ust. 3 pkt 4). Tekst dotyczy zgodności organizacyjnej i regulacyjnej podmiotu; obserwacja pomieszczeń kamerami, czyli monitoring wizyjny z art. 23a ustawy o działalności leczniczej, jest odrębnym zagadnieniem, omówionym we wpisie o monitoringu w placówce medycznej.

Jakie obowiązki składają się na obszar zgodności w podmiocie leczniczym?

Punktem wyjścia jest wpis do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (RPWDL), ponieważ to on wyznacza zakres działalności, który podmiot może legalnie prowadzić. Każdą zmianę danych objętych rejestrem zgłasza się organowi rejestrowemu w terminie 14 dni od jej powstania, a uchybienie temu terminowi może skutkować karą pieniężną do dziesięciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, nakładaną decyzją z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 107 ust. 1 i 2 ustawy o działalności leczniczej). Praktyczne aspekty tego obowiązku omawia wpis o zmianie wpisu w RPWDL.

Drugim filarem jest regulamin organizacyjny, który ustala kierownik i który określa sprawy dotyczące sposobu i warunków udzielania świadczeń nieuregulowane w ustawie ani w statucie (art. 23 ust. 1). Regulamin musi obejmować między innymi strukturę organizacyjną zakładu leczniczego, przebieg procesu udzielania świadczeń oraz wysokość opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej, a część tych informacji podaje się pacjentom przez wywieszenie w miejscu udzielania świadczeń i na stronie internetowej (art. 24 ust. 1 i 2). Szczegóły zawiera wpis o regulaminie organizacyjnym podmiotu leczniczego.

Do warunków wykonywania działalności należy też zawarcie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (art. 17 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o działalności leczniczej), przy czym obowiązek ubezpieczenia powstaje najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia działalności (art. 25 ust. 2). Sumy gwarancyjne i typowe wyłączenia omawia wpis o OC podmiotu leczniczego.

Na gruncie ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta podmiot jest obowiązany prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną oraz zapewnić ochronę zawartych w niej danych (art. 24 ust. 1), co z reguły oznacza przechowywanie przez 20 lat od końca roku ostatniego wpisu, z wyjątkami dla niektórych kategorii dokumentacji (art. 29 ust. 1). Osoby wykonujące czynności pomocnicze oraz obsługujące system teleinformatyczny przetwarzają dane z dokumentacji wyłącznie na podstawie upoważnienia administratora (art. 24 ust. 2 pkt 2), a realizacja umowy powierzenia przetwarzania z dostawcą systemu nie może zakłócać udzielania świadczeń, w szczególności zapewnienia bez zbędnej zwłoki dostępu do danych z dokumentacji (art. 24 ust. 5). Ta sama ustawa wymaga udostępnienia informacji o prawach pacjenta w formie pisemnej w ogólnodostępnym miejscu lokalu (art. 11 ust. 1). Obowiązek wyznaczenia inspektora ochrony danych ocenia się według art. 37 RODO, do którego odsyła art. 8 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Szerzej o tych zagadnieniach traktują wpisy o dokumentacji medycznej i o RODO w placówce medycznej.

Co wnosi ustawa o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta?

Ustawa z dnia 16 czerwca 2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta obowiązuje podmiot wykonujący działalność leczniczą w ramach umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia do posiadania wewnętrznego systemu zarządzania jakością i bezpieczeństwem, który składa się z zasad, procedur, metod oraz opisów stanowisk pracy, służących zapobieganiu zdarzeniom niepożądanym (art. 18 ust. 1). Termin utworzenia systemu upłynął 30 czerwca 2024 r. (art. 61). Zdarzeniem niepożądanym jest zdarzenie zaistniałe w trakcie udzielania, w efekcie udzielenia albo zaniechania udzielenia świadczenia, które powoduje lub może spowodować negatywny skutek dla zdrowia lub życia pacjenta, z wyłączeniem zdarzenia, którego skutek jest przewidywanym skutkiem prawidłowo udzielonego świadczenia (art. 2 pkt 8).

Ustawa nie poprzestaje na obowiązku posiadania dokumentów, ponieważ prowadzenie systemu polega na jego wdrożeniu, utrzymaniu i usprawnianiu na podstawie oceny skuteczności oraz wyników badań opinii i doświadczeń pacjentów (art. 18 ust. 2). W ramach systemu podmiot identyfikuje ryzyko zdarzeń niepożądanych i zarządza nim, wskazuje obszary priorytetowe, określa kryteria i metody nadzoru, okresowo monitoruje i ocenia jakość i bezpieczeństwo świadczeń, monitoruje zdarzenia niepożądane, zapewnia personelowi dostęp do szkoleń z jakości i bezpieczeństwa i prowadzi badania opinii i doświadczeń pacjentów na podstawie ankiety, której wzór publikuje minister zdrowia (art. 18 ust. 3). Osobą odpowiedzialną za system jest kierownik podmiotu, do którego zadań należy w szczególności analiza przyczyn źródłowych zdarzenia niepożądanego (art. 19).

Ustawa nakłada więc na szpitale z umową z NFZ obowiązek monitorowania jakości i bezpieczeństwa świadczeń, a w praktyce na tym samym systemie można oprzeć monitorowanie pozostałych obowiązków, zamiast budować obok niego drugi, równoległy aparat.

Jakie obowiązki dotyczą ochrony małoletnich i sygnalistów?

Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, w brzmieniu nadanym nowelizacją z 28 lipca 2023 r. zwaną Lex Kamilek, nakłada obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich na organ zarządzający placówką medyczną, w której przebywają lub mogą przebywać małoletni (art. 22b pkt 1). Standardy określają między innymi zasady bezpiecznych relacji personelu z małoletnimi, procedurę interwencji w razie podejrzenia krzywdzenia i osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń (art. 22c ust. 1), a podmiot ocenia je co najmniej raz na dwa lata i pisemnie dokumentuje wnioski z tej oceny (art. 22c ust. 6). Standardy udostępnia się na stronie internetowej i wywiesza w lokalu w wersji zupełnej oraz skróconej, przeznaczonej dla małoletnich (art. 22c ust. 7). Przed dopuszczeniem osoby do działalności związanej z leczeniem małoletnich pracodawca sprawdza, czy jej dane figurują w Rejestrze z dostępem ograniczonym albo w rejestrze osób objętych postanowieniem Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, a sama osoba przedkłada informację z Krajowego Rejestru Karnego (art. 21 ust. 1-3), a wykonanie przez pracodawcę obowiązku sprawdzenia rejestrów oraz obowiązku wprowadzenia standardów kontroluje w swoim zakresie Prezes NFZ (art. 22z ust. 1). Weryfikację personelu omawia wpis o Lex Kamilek w placówce medycznej.

Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów obowiązuje podmiot prawny, na rzecz którego według stanu na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku wykonuje pracę zarobkową co najmniej 50 osób, do ustalenia procedury zgłoszeń wewnętrznych (art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1). Do progu wlicza się nie tylko pracowników w przeliczeniu na etaty, lecz także osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudniają do niej innych osób (art. 23 ust. 2), co w szpitalu opartym na kontraktach lekarskich i pielęgniarskich sprawia, że próg bywa przekroczony przy niewielkiej liczbie etatów. Procedurę ustala się po konsultacjach trwających od 5 do 10 dni, a wchodzi ona w życie po 7 dniach od podania jej do wiadomości (art. 24 ust. 3-5); podmiot prowadzi też rejestr zgłoszeń wewnętrznych (art. 29 ust. 1).

Jak zorganizować monitorowanie zgodności w szpitalu?

Podstawowym narzędziem jest rejestr obowiązków, czyli zestawienie, w którym każdemu obowiązkowi przypisano podstawę prawną, właściciela w strukturze podmiotu, dokument potwierdzający wykonanie oraz termin kolejnego przeglądu. Właściwym właścicielem jest z reguły kierownik komórki, która obowiązek wykonuje na co dzień, a nie dział prawny, ponieważ zmiany w RPWDL wynikają z decyzji o uruchomieniu poradni albo przeniesieniu oddziału, a nie z czynności prawnika.

Część terminów przeglądu wyznacza ustawa, jak dwuletni cykl oceny standardów ochrony małoletnich albo czternastodniowy termin zgłoszenia zmiany w rejestrze, a część wynika z rytmu działalności podmiotu, na przykład odnowienia polisy OC albo zmiany dostawcy systemu dokumentacji. W szpitalu będącym samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej monitorowanie zgodności mieści się dodatkowo w kontroli zarządczej, której celem jest zapewnienie zgodności działalności z przepisami prawa i procedurami wewnętrznymi i za którą odpowiada kierownik jednostki (art. 68 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, w związku z art. 9 pkt 10).

Przegląd okresowy sprawdza, czy stan faktyczny nadal odpowiada dokumentom: czy zakres świadczeń w regulaminie i w RPWDL pokrywa się z grafikiem poradni, czy polisa obejmuje wszystkie lokalizacje, czy upoważnienia do przetwarzania danych wygasły wraz z odejściem osób, którym je wydano. Wyniki przeglądów, analizy zdarzeń niepożądanych i zgłoszenia sygnalistów dobrze jest kierować do jednego miejsca, ponieważ sygnał o naruszeniu w jednym obszarze często ujawnia lukę w innym.

Gdzie najczęściej powstają luki?

Najczęstsza luka dotyczy rozjazdu między rejestrem a rzeczywistością, gdy podmiot uruchamia nową komórkę organizacyjną, zmienia kierownika albo lokalizację, a zgłoszenie do organu rejestrowego następuje dopiero przy okazji kontroli albo kontraktowania z NFZ, opisanego we wpisie o umowach z NFZ. Podobnie regulamin organizacyjny bywa aktualizowany rzadziej niż struktura, co odbija się na obowiązkach informacyjnych z art. 24 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej.

Druga grupa luk wynika z dokumentów przyjętych w terminie, ale później niestosowanych, jak wewnętrzny system jakości, który istnieje jako zbiór procedur bez analiz przyczyn źródłowych i bez wyników ankiet pacjentów, albo standardy ochrony małoletnich bez udokumentowanej oceny dwuletniej. Trzecią stanowią obszary na styku z kontrahentami: osoby na kontraktach, które nie przeszły weryfikacji z art. 21 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym, oraz dostawcy systemów teleinformatycznych, z którymi umowa powierzenia nie zapewnia dostępu do dokumentacji w razie awarii lub sporu.

Kiedy uzasadniony jest zewnętrzny audyt zgodności?

Zewnętrzny audyt zgodności jest uzasadniony przede wszystkim wtedy, gdy podmiot nie przeprowadził jeszcze pełnej inwentaryzacji obowiązków, gdy zmienia się kierownictwo albo struktura właścicielska, przed kontraktowaniem świadczeń z NFZ oraz po kontroli zakończonej zaleceniami. Audyt daje punkt odniesienia dla rejestru obowiązków i pozwala odróżnić braki dokumentacyjne od braków w działaniu.

Od audytu zgodności odróżnić należy due diligence podmiotu leczniczego, które przeprowadza się przy nabyciu udziałów, przejęciu placówki albo wejściu inwestora i które ocenia ryzyka z perspektywy transakcji, w tym ich wpływ na cenę i treść umowy. Zakres stałego wsparcia prawnego dla szpitali, przychodni i centrów medycznych opisuje strona obsługa prawna podmiotów leczniczych.

W razie pytań dotyczących organizacji monitorowania zgodności w szpitalu zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy szpital ma ustawowy obowiązek prowadzenia systemu compliance?

Przepisy nie przewidują dla szpitali ogólnego obowiązku prowadzenia systemu compliance pod tą nazwą. Podmiot z umową z NFZ musi jednak posiadać wewnętrzny system zarządzania jakością i bezpieczeństwem, który obejmuje okresowe monitorowanie jakości i bezpieczeństwa świadczeń (art. 18 ustawy o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta), a SP ZOZ dodatkowo prowadzi kontrolę zarządczą (art. 68 i 69 ustawy o finansach publicznych).

Kto w podmiocie leczniczym odpowiada za wewnętrzny system jakości?

Osobą odpowiedzialną jest kierownik podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Do jego zadań należą analiza przyczyn źródłowych zdarzeń niepożądanych, zapewnienie zasobów do monitorowania jakości i bezpieczeństwa oraz opracowanie dokumentów systemu (art. 19 ustawy o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta).

Czy szpital musi mieć procedurę zgłoszeń wewnętrznych dla sygnalistów?

Tak, jeżeli według stanu na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku pracę zarobkową na jego rzecz wykonuje co najmniej 50 osób. Wlicza się także osoby na umowach cywilnoprawnych, które nie zatrudniają do tej pracy innych osób (art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie sygnalistów).

Jak często trzeba przeglądać standardy ochrony małoletnich?

Co najmniej raz na dwa lata, a wnioski z oceny dokumentuje się pisemnie. Standardy udostępnia się na stronie internetowej i wywiesza w lokalu w wersji zupełnej i skróconej (art. 22c ust. 6 i 7 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich).

Czym monitorowanie zgodności różni się od monitoringu wizyjnego w placówce?

Monitorowanie zgodności dotyczy wykonywania obowiązków prawnych podmiotu, takich jak wpis w RPWDL, regulamin, dokumentacja, OC czy standardy ochrony małoletnich. Monitoring wizyjny to obserwacja pomieszczeń za pomocą kamer, którą reguluje art. 23a ustawy o działalności leczniczej.

Powiązane zagadnienia


Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.

adw. dr Wojciech Rożdżeński

Adwokat. Doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Zastępca redaktora naczelnego „Przeglądu Prawa Medycznego”.

Ostatnia aktualizacja: 17.11.2026 r.Wszystkie teksty