Wojciech Rożdżeński

Skargi pacjentów w placówce medycznej: obowiązki, procedura i termin odpowiedzi

Żaden przepis nie określa jednolitej procedury rozpatrywania skarg pacjentów w placówce medycznej ani terminu odpowiedzi na skargę w placówce prywatnej. Ustawy i ogólne warunki umów z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ) nakładają natomiast obowiązki informacyjne, przewidują pełnomocnika do spraw praw pacjenta i radę społeczną analizującą skargi w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami, a niezależnie od skargi w placówce pacjent może zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta, do NFZ albo do samorządu zawodowego. Procedurę i termin odpowiedzi placówka powinna więc ustalić sama, najlepiej w regulaminie organizacyjnym, przy czym placówka z umową z NFZ i tak musi poinformować pacjentów o trybie składania skarg.

Wpis, przeznaczony dla kierownika placówki, opiera się na ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. 2024 poz. 581 ze zm.), zwanej dalej ustawą o prawach pacjenta, ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 156 ze zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 712 ze zm.), zwanym dalej ogólnymi warunkami umów.

Jakie obowiązki ma placówka w związku ze skargami pacjentów?

Przestrzeganie praw pacjenta jest obowiązkiem między innymi podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych i osób wykonujących zawód medyczny (art. 2 ustawy o prawach pacjenta), więc skarga zarzucająca naruszenie któregoś z tych praw dotyczy obowiązku samej placówki. Każda placówka udostępnia informację o prawach pacjenta w formie pisemnej, umieszczając ją w swoim lokalu, w miejscu ogólnodostępnym, a pacjentowi, który nie może się poruszać, w pomieszczeniu, w którym przebywa (art. 11 ust. 1 i 3). Obowiązek wywieszenia nie dotyczy indywidualnych praktyk lekarskich, pielęgniarskich, położnych i fizjoterapeutycznych wykonywanych wyłącznie w miejscu wezwania (art. 11 ust. 2).

Placówka, która ma umowę z NFZ, umieszcza wewnątrz budynków siedziby i jednostek organizacyjnych informacje między innymi o trybie składania skarg i wniosków u świadczeniodawcy, o prawach pacjenta, o adresie i numerze bezpłatnej infolinii Biura Rzecznika Praw Pacjenta oraz o adresie i numerze telefonu właściwej miejscowo komórki do spraw skarg i wniosków Funduszu (§ 11 ust. 4 pkt 4, 5, 9 i 10 ogólnych warunków umów). Jeżeli umowa zastrzega kary umowne, za każdy rodzaj naruszenia polegającego na niepodaniu do wiadomości świadczeniobiorców zasad rejestracji i organizacji udzielania świadczeń zgodnie z § 11 ust. 1, 4 lub 5 grozi kara do 1% kwoty zobowiązania w okresie rozliczeniowym, którego dotyczy naruszenie (§ 30 ust. 1 pkt 3 lit. e i ust. 2), a brak informacji o trybie składania skarg może zostać potraktowany jako takie naruszenie.

W podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą, z wyjątkami wskazanymi w ustawie, działa rada społeczna, do której zadań należy dokonywanie okresowych analiz skarg i wniosków wnoszonych przez pacjentów, z wyłączeniem spraw podlegających nadzorowi medycznemu (art. 48 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy o działalności leczniczej). Taki podmiot powinien więc prowadzić ewidencję skarg w sposób, który pozwala przedstawić je radzie.

Szersze obowiązki ma szpital psychiatryczny, w którym świadczeniodawca informuje pacjenta i jego przedstawiciela lub opiekuna o zakresie działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego. Pacjent ma prawo przekazać temu rzecznikowi ustne i pisemne skargi, spotkać się z nim nie później niż w terminie 7 dni od zgłoszenia takiej potrzeby i uzyskać informację o rozstrzygnięciu sprawy (art. 10a ust. 3 i 4 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, t.j. Dz.U. 2024 poz. 917 ze zm.). Kierownik umożliwia temu rzecznikowi przyjmowanie skarg i udostępnia pomieszczenia na spotkania z pacjentami (art. 10b ust. 5). Rzecznicy Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego są pracownikami Biura Rzecznika Praw Pacjenta (art. 56 ustawy o prawach pacjenta), a nie personelem szpitala.

Czy placówka musi mieć pełnomocnika do spraw praw pacjenta?

Ustawa nie nakłada takiego obowiązku, bo kierownik podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych „może utworzyć” stanowisko pełnomocnika do spraw praw pacjenta, którego zadaniem jest wspieranie podmiotu w przestrzeganiu praw pacjenta, w tym przez udział w rozpatrywaniu skarg pacjentów, analizę stwierdzonych nieprawidłowości i proponowanie kierownikowi działań naprawczych oraz szkolenia personelu (art. 40a ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta). Pełnomocnikiem może być osoba, której wiedza i doświadczenie dają rękojmię właściwej realizacji tych zadań, a funkcję tę można łączyć z innym stanowiskiem w placówce, jeżeli nie budzi to obaw co do bezstronności (art. 40a ust. 3 i 4). W zakresie tych zadań pełnomocnik podlega bezpośrednio kierownikowi (art. 40a ust. 5).

Placówka, która pełnomocnika nie powołuje, powinna wskazać w procedurze inną osobę odpowiedzialną za skargi. Przy wyborze warto kierować się tym samym kryterium bezstronności, którego ustawa wymaga od pełnomocnika: skargi nie powinna rozpatrywać osoba, której ona dotyczy.

Czy procedura skargowa musi być w regulaminie organizacyjnym?

Ustawa o działalności leczniczej nie wymienia skarg wśród elementów regulaminu organizacyjnego, ale katalog z art. 24 ust. 1 jest otwarty („w szczególności”), a regulamin określa sprawy dotyczące sposobu i warunków udzielania świadczeń, które nie są uregulowane w ustawie ani w statucie (art. 23 ust. 1). Tryb przyjmowania i rozpatrywania skarg dotyczy relacji z pacjentem w procesie udzielania świadczeń, więc regulamin jest dla niego właściwym miejscem. Regulaminu nie muszą ustalać wyłącznie indywidualne praktyki lekarskie, pielęgniarskie i fizjoterapeutyczne wykonywane wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym, chyba że prowadzą monitoring pomieszczeń (art. 23 ust. 2); taka praktyka może opisać tryb skarg w odrębnym dokumencie. Pozostałe elementy regulaminu omawia wpis o regulaminie organizacyjnym podmiotu leczniczego.

Opis trybu w regulaminie ułatwia też placówce z umową z NFZ spełnienie obowiązku informacyjnego z § 11 ust. 4 pkt 4 ogólnych warunków umów, bo informacja wywieszona dla pacjentów może streszczać zasady z regulaminu.

W jakim terminie placówka musi odpowiedzieć na skargę pacjenta?

Ustawa o prawach pacjenta, ustawa o działalności leczniczej i ogólne warunki umów nie regulują terminu odpowiedzi na skargę złożoną w placówce, więc placówce prywatnej terminu nie wyznacza żaden przepis. Kodeks postępowania administracyjnego stanowi wprawdzie, że organ właściwy powinien załatwić skargę bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca, i zawiadomić skarżącego o sposobie jej załatwienia (art. 237 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691). Dział VIII Kodeksu dotyczy jednak organów państwowych, w tym organów przedsiębiorstw państwowych i innych państwowych jednostek organizacyjnych, organów jednostek samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz organów organizacji społecznych (art. 2, art. 221 § 1, art. 223 § 1 i art. 224), a spółka handlowa czy lekarz prowadzący praktykę nie należą do tego kręgu.

Placówka prywatna powinna zatem ustalić termin odpowiedzi w procedurze i go dotrzymywać. Inaczej jest w samodzielnym publicznym zakładzie opieki zdrowotnej, który jako państwowa albo samorządowa jednostka organizacyjna mieści się w zakresie działu VIII Kodeksu, dlatego publiczna placówka powinna przyjąć w procedurze termin nie dłuższy niż miesiąc. Skargę dotyczącą kierownika gminnej albo powiatowej jednostki organizacyjnej rozpatruje przy tym, jeżeli przepisy szczególne nie wskazują innego organu, odpowiednio rada gminy albo rada powiatu (art. 229 pkt 3 i 4). W placówce prywatnej termin ustawowy pojawia się dopiero na etapie zewnętrznym: na wystąpienie Rzecznika Praw Pacjenta placówka odpowiada w terminie omówionym we wpisie o postępowaniu Rzecznika Praw Pacjenta wobec placówki.

Jeżeli skarga zawiera wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej, ta część podlega odrębnym zasadom, które omawia wpis o udostępnianiu dokumentacji medycznej.

Jak rozpatrywać skargę i odpowiadać pacjentowi?

Procedura powinna wskazywać kanały przyjmowania skarg (na piśmie, elektronicznie, ustnie do protokołu), osobę odpowiedzialną, sposób rejestracji, termin odpowiedzi i jej formę. Wyjaśnienie obejmuje stanowisko osoby, której skarga dotyczy, przegląd dokumentacji medycznej w niezbędnym zakresie i, w sprawach medycznych, ocenę lekarza kierującego komórką. Odpowiedź udzielona na piśmie, odnosząca się do każdego zarzutu, z informacją o podjętych działaniach i o możliwości zwrócenia się do Rzecznika Praw Pacjenta, Funduszu albo izby lekarskiej, ogranicza ryzyko, że pacjent skieruje sprawę na zewnątrz tylko dlatego, że nie dostał odpowiedzi.

Przy skardze złożonej przez osobę bliską trzeba pamiętać, że pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy informacji z nim związanych, a osoby wykonujące zawód medyczny są obowiązane zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem, w szczególności ze stanem jego zdrowia (art. 13 i 14 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta). Jedną z podstaw ujawnienia jest zgoda pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego, a ujawnienie może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie (art. 14 ust. 2 pkt 3 i ust. 2b). Po śmierci pacjenta zgodę na ujawnienie tajemnicy może wyrazić osoba bliska, chyba że sprzeciwi się temu inna osoba bliska albo pacjent sprzeciwił się temu za życia (art. 14 ust. 3 i 4). Odpowiedź skierowana do rodziny, która omawia przebieg leczenia bez podstawy do ujawnienia tajemnicy, może sama stanowić naruszenie praw pacjenta. Pozostałe wyjątki od tajemnicy omawia wpis o tajemnicy lekarskiej i medycznej.

Jak dokumentować skargi pacjentów?

Przepisy nie określają formy rejestru skarg w placówce. Rejestr powinien obejmować co najmniej datę wpływu, przedmiot, osobę odpowiedzialną, datę i treść odpowiedzi oraz podjęte działania, a akta każdej skargi zawierać skargę, zebrane wyjaśnienia i odpowiedź. Taka dokumentacja pozwala wykazać przed Rzecznikiem, Funduszem albo sądem, że placówka zareagowała, a publicznemu podmiotowi przedstawić skargi radzie społecznej.

Placówka z umową z NFZ jest obowiązana do posiadania wewnętrznego systemu zarządzania jakością i bezpieczeństwem, prowadzonego na podstawie oceny jego skuteczności oraz wyników badań opinii i doświadczeń pacjentów. W ramach tego systemu placówka monitoruje zdarzenia niepożądane (art. 18 ust. 1, 2 i ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta, Dz.U. 2023 poz. 1692 ze zm.). Zdarzeniem niepożądanym jest zdarzenie zaistniałe w trakcie lub w efekcie udzielenia albo zaniechania udzielenia świadczenia, powodujące lub mogące spowodować negatywny skutek dla zdrowia lub życia pacjenta, z wyłączeniem przewidywanego skutku prawidłowo udzielonego świadczenia (art. 2 pkt 8). Skarga opisująca takie zdarzenie powinna więc trafić także do tego systemu, w którym kierownik odpowiada za analizę przyczyn źródłowych zdarzenia niepożądanego (art. 19 ust. 1 i ust. 2 pkt 1). Wymagania wewnętrznego systemu w szpitalu omawia wpis o monitorowaniu zgodności w szpitalu.

Jak skarga w placówce łączy się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, NFZ i izbą lekarską?

Skarga złożona w placówce i postępowania zewnętrzne biegną niezależnie, a pacjent nie musi najpierw skarżyć się w placówce. Rzecznik Praw Pacjenta wszczyna postępowanie wyjaśniające, jeżeli poweźmie wiadomość co najmniej uprawdopodobniającą naruszenie praw pacjenta, a wniosek do niego jest wolny od opłat (art. 50 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta). Przebieg tego postępowania i obowiązki placówki wobec Rzecznika omawia wpis o postępowaniu Rzecznika Praw Pacjenta wobec placówki.

Placówka z umową musi wywiesić adres i numer telefonu właściwej miejscowo komórki do spraw skarg i wniosków Funduszu (§ 11 ust. 4 pkt 10 ogólnych warunków umów), więc pacjent dowiaduje się w samej placówce, dokąd może skierować skargę na nią. Prezes Funduszu i rady oddziałów wojewódzkich dokonują okresowych analiz skarg i wniosków ubezpieczonych, z wyłączeniem spraw podlegających nadzorowi medycznemu (art. 102 ust. 5 pkt 38 i art. 106 ust. 10 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 ze zm.). Skarga dotycząca na przykład pobierania opłat albo nieudzielania świadczeń w godzinach z harmonogramu dotyka wykonania umowy, którego ocenę w toku kontroli omawia wpis o kontroli NFZ w podmiocie leczniczym.

Skarga na lekarza może też trafić do izby lekarskiej, ponieważ lekarze podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu (art. 53 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich, t.j. Dz.U. 2021 poz. 1342 ze zm.). Rzecznik odpowiedzialności zawodowej niezwłocznie po otrzymaniu informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego wydaje postanowienie o wszczęciu albo o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a jeżeli żąda uzupełnienia danych albo sprawdza fakty, najpóźniej w terminie 3 miesięcy od otrzymania informacji (art. 67 ust. 1 i 2). Pacjent, którego dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przewinienie zawodowe, jest w tym postępowaniu pokrzywdzonym i stroną (art. 56 ust. 1 i art. 57 ust. 1), a postępowanie toczy się niezależnie od postępowania karnego lub dyscyplinarnego dotyczącego tego samego czynu (art. 54 ust. 1).

Skarga bywa wreszcie pierwszym sygnałem roszczenia odszkodowawczego, a treść odpowiedzi na skargę może zostać później powołana w sporze, dlatego przy zarzucie błędu w leczeniu warto ją uzgodnić z prawnikiem i ubezpieczycielem. Zasady tej odpowiedzialności omawia wpis o odpowiedzialności placówki medycznej za błąd personelu.

Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?

Pomoc prawnika przydaje się przy opracowaniu procedury skargowej i jej wpisaniu do regulaminu organizacyjnego, przy odpowiedzi na skargę, która zarzuca błąd w leczeniu albo zapowiada roszczenie, oraz przy skardze, która trafiła już do Rzecznika Praw Pacjenta, Funduszu albo izby lekarskiej. Rejestr skarg należy też do materiałów, które ocenia się w ramach due diligence podmiotu leczniczego, a przegląd procedur wobec pacjentów wchodzi w zakres obsługi prawnej podmiotów leczniczych. W razie pytań dotyczących skarg pacjentów zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania

W jakim terminie przychodnia musi odpowiedzieć na skargę pacjenta?

Przepisy nie określają terminu odpowiedzi na skargę złożoną w prywatnej placówce. Miesięczny termin z art. 237 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczy organów państwowych i samorządowych, w tym organów państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych, oraz organów organizacji społecznych (art. 2, 221 § 1, 223 § 1 i 224 k.p.a.), dlatego w placówce prywatnej termin odpowiedzi powinna ustalić jej procedura, a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej powinien przyjąć termin nie dłuższy niż miesiąc.

Czy placówka musi informować pacjentów, jak złożyć skargę?

Placówka z umową z NFZ umieszcza wewnątrz budynków informację o trybie składania skarg i wniosków, o prawach pacjenta, o infolinii Biura Rzecznika Praw Pacjenta i o komórce do spraw skarg i wniosków Funduszu (§ 11 ust. 4 pkt 4, 5, 9 i 10 ogólnych warunków umów). Każda placówka, z wyjątkiem indywidualnych praktyk wykonywanych wyłącznie w miejscu wezwania, udostępnia w swoim lokalu pisemną informację o prawach pacjenta (art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta).

Kto w placówce powinien rozpatrywać skargi pacjentów?

Przepisy tego nie przesądzają, dlatego osobę odpowiedzialną powinien wskazać w procedurze kierownik, który może w tym celu utworzyć stanowisko pełnomocnika do spraw praw pacjenta, podległego mu bezpośrednio (art. 40a ust. 1, 2 i 5 ustawy o prawach pacjenta). Funkcję tę można łączyć z innym stanowiskiem, jeżeli nie budzi to obaw co do bezstronności (art. 40a ust. 4).

Czy można odpowiedzieć na skargę złożoną przez rodzinę pacjenta?

Można, ale informacje o stanie zdrowia i leczeniu pacjenta objęte są tajemnicą, a ich ujawnienie wymaga podstawy, na przykład zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego, i może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie (art. 14 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 2b ustawy o prawach pacjenta). Po śmierci pacjenta zgodę może wyrazić osoba bliska, o ile nie sprzeciwi się temu inna osoba bliska ani pacjent za życia (art. 14 ust. 3 i 4).

Czy pacjent musi najpierw złożyć skargę w placówce, zanim zwróci się do Rzecznika Praw Pacjenta?

Przepisy tego nie wymagają, a Rzecznik wszczyna postępowanie wyjaśniające, jeżeli poweźmie wiadomość co najmniej uprawdopodobniającą naruszenie praw pacjenta, a wniosek do niego jest wolny od opłat (art. 50 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta).

Powiązane zagadnienia


Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.

adw. dr Wojciech Rożdżeński

Adwokat. Doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Zastępca redaktora naczelnego „Przeglądu Prawa Medycznego”.

Ostatnia aktualizacja: 17.11.2026 r.Wszystkie teksty