Umowa kontraktowa lekarza podlega jednemu z dwóch reżimów, a o wyborze przesądza status placówki, nie wola stron. Podmiot leczniczy, który jest zamawiającym w rozumieniu Prawa zamówień publicznych, zawiera ją w trybie art. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, a placówka, która zamawiającym nie jest, zawiera zwykłą umowę cywilnoprawną.
Od tego rozróżnienia zależy, czy umowę poprzedza konkurs ofert, czy brak formy pisemnej czyni ją nieważną i na jakiej podstawie placówka odpowiada za błąd lekarza solidarnie z nim. Niezależnie od reżimu placówka, która przygotowuje albo porządkuje umowy z personelem, liczy się z ryzykiem przekwalifikowania kontraktu na stosunek pracy oraz z ograniczeniem, jakie ustawa wiąże z umową placówki z NFZ (art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).
Kiedy umowę z lekarzem zawiera się w trybie ustawy o działalności leczniczej?
Tryb ustawowy dotyczy wyłącznie podmiotu leczniczego spełniającego przesłanki określone w art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 6 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, czyli będącego zamawiającym publicznym, sektorowym albo subsydiowanym (art. 26 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej). Taki podmiot, nazwany w ustawie udzielającym zamówienia, może zlecić udzielanie świadczeń w określonym zakresie podmiotowi wykonującemu działalność leczniczą albo osobie legitymującej się fachowymi kwalifikacjami w danej dziedzinie medycyny.
Zamówienie udziela się w trybie konkursu ofert, do którego stosuje się odpowiednio wskazane przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a prawa i obowiązki Prezesa Funduszu i dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu wykonuje kierownik podmiotu leczniczego udzielającego zamówienia (art. 26 ust. 3 i 4). Konkursu nie przeprowadza się, gdy wartość zamówienia nie przekracza równowartości 30 000 euro (art. 26 ust. 4a), a przepisów Prawa zamówień publicznych do udzielenia zamówienia nie stosuje się w ogóle (art. 26 ust. 5). Przedmiot zamówienia nie może przy tym wykraczać poza rodzaj działalności lub zakres świadczeń przyjmującego zamówienie, wynikający z jego wpisu do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (art. 26 ust. 2), dlatego zakres umowy porównuje się z wpisem praktyki lekarza, zanim umowa zostanie podpisana.
Podmiot leczniczy, który nie spełnia przesłanek zamawiającego, nie jest objęty art. 26 i 27, więc konkursu nie przeprowadza, a treść umowy kształtuje w granicach ogólnych przepisów prawa cywilnego.
Co musi zawierać umowa zawierana w trybie art. 27?
Umowę zawiera się na czas udzielania świadczeń w określonym zakresie albo na czas określony, a w obu wariantach nie na okres krótszy niż 3 miesiące, chyba że rodzaj i liczba świadczeń uzasadniają okres krótszy (art. 27 ust. 1). Umowa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 27 ust. 3), a jej minimalną treść wyznacza art. 27 ust. 4.
| Element umowy | Podstawa | Na co zwraca uwagę placówka |
|---|---|---|
| Zakres świadczeń zdrowotnych | art. 27 ust. 4 pkt 1 | zgodność z wpisem praktyki lekarza w rejestrze (art. 26 ust. 2) |
| Sposób organizacji, miejsce, dni i godziny udzielania świadczeń | art. 27 ust. 4 pkt 2 | harmonogram uzgodniony w umowie, z trybem jego zmiany za zgodą stron |
| Minimalna liczba osób udzielających świadczeń | art. 27 ust. 4 pkt 3 | spójność z wymaganiami co do personelu w umowie placówki z NFZ |
| Obowiązek poddania się kontroli udzielającego zamówienia | art. 27 ust. 4 pkt 4 | dostęp do dokumentacji i obowiązek współpracy przy kontroli NFZ |
| Rodzaje i sposób kalkulacji należności, stawka ryczałtowa | art. 27 ust. 4 pkt 5 | rozliczenie powiązane z rozliczeniem placówki z płatnikiem |
| Zasady rozliczeń i terminy płatności | art. 27 ust. 4 pkt 6 | termin płatności po otrzymaniu środków od płatnika |
| Tryb informowania o realizacji zamówienia | art. 27 ust. 4 pkt 7 | sprawozdania potrzebne do rozliczeń z NFZ |
| Okoliczności uzasadniające wypowiedzenie i okres wypowiedzenia | art. 27 ust. 4 pkt 8 | okres wypowiedzenia pozwalający zapewnić zastępstwo |
| Sprawozdawczość statystyczna | art. 27 ust. 4 pkt 9 | wskazanie, jakie dane i w jakim terminie lekarz przekazuje |
Ustawa ogranicza też późniejsze zmiany umowy, bo nieważna jest zmiana postanowień niekorzystnych dla udzielającego zamówienia, jeżeli wymagałaby zmiany treści oferty wybranej w konkursie, chyba że jej konieczność wynika z okoliczności nieprzewidywalnych przy zawarciu umowy (art. 27 ust. 5). Lekarz nie może przenieść praw i obowiązków z umowy na osobę trzecią, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 27 ust. 6), co ma znaczenie przy zastępstwach. Umowa rozwiązuje się z upływem czasu, z zakończeniem udzielania świadczeń, za wypowiedzeniem albo bez zachowania okresu wypowiedzenia, gdy druga strona rażąco narusza istotne postanowienia umowy (art. 27 ust. 8).
Jak wygląda umowa z lekarzem w placówce prywatnej?
Placówka prywatna, która nie jest zamawiającym w rozumieniu Prawa zamówień publicznych, nie musi przeprowadzać konkursu ani zachowywać formy pisemnej pod rygorem nieważności, a ustawa nie narzuca jej minimalnej treści umowy. Lista z art. 27 ust. 4 pozostaje jednak użytecznym punktem odniesienia, bo obejmuje elementy, bez których umowy z lekarzem nie da się wykonać ani rozliczyć.
Umowa powinna ponadto odpowiadać warunkom, które ustawa stawia samemu lekarzowi. Lekarz wykonujący indywidualną praktykę lekarską wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym musi mieć prawo wykonywania zawodu, nie może być zawieszony w tym prawie, ograniczony w wykonywaniu określonych czynności medycznych, ukarany karą zawieszenia prawa wykonywania zawodu, pozbawiony możliwości wykonywania zawodu ani zawieszony w jego wykonywaniu środkiem zapobiegawczym, musi mieć wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i zawartą umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC (art. 18 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej), a przy praktyce specjalistycznej także specjalizację odpowiadającą zakresowi świadczeń (art. 18 ust. 6). Minimalna suma gwarancyjna OC takiej praktyki wynosi równowartość 75 000 euro na jedno zdarzenie i 350 000 euro na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia nie dłuższym niż 12 miesięcy (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu wykonującego działalność leczniczą), a szerzej sumy i wyłączenia omawia tekst o OC podmiotu leczniczego. W umowie zastrzega się więc obowiązek przedstawienia polisy przed rozpoczęciem świadczeń i przy każdym jej odnowieniu oraz niezwłocznego zawiadomienia o zawieszeniu prawa wykonywania zawodu.
Organizację udzielania świadczeń, którą lekarz ma respektować, określa regulamin organizacyjny podmiotu leczniczego, dlatego umowa odsyła do niego wprost, zamiast powtarzać jego treść.
Kto odpowiada wobec pacjenta za błąd lekarza na kontrakcie?
W trybie art. 26 i 27 za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń w zakresie zamówienia udzielający zamówienia i przyjmujący zamówienie odpowiadają solidarnie (art. 27 ust. 7), a gdy lekarz wykonuje indywidualną praktykę wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym prowadzącym ten zakład, solidarną odpowiedzialność obu przewiduje art. 33 ustawy. Jeżeli pacjent zawarł umowę z placówką, ta odpowiada ponadto za lekarza, z którego pomocą wykonuje zobowiązanie, jak za własne działanie (art. 474 Kodeksu cywilnego), dlatego kontrakt nie przenosi ryzyka na lekarza, a jedynie reguluje wzajemne rozliczenia stron na wypadek zaspokojenia roszczenia pacjenta. Podstawy odpowiedzialności placówki, także w reżimie deliktowym, i reakcję na wezwanie do zapłaty omawia wpis o odpowiedzialności placówki medycznej za błąd personelu.
Kiedy kontrakt lekarski może zostać uznany za umowę o pracę?
Zatrudnienie polegające na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem, jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę umowy, a zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu tych warunków jest niedopuszczalne (art. 22 § 1-1² Kodeksu pracy). Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, stanowi wykroczenie (art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy).
Od 8 lipca 2026 r. ryzyko to ma także wymiar administracyjny, ponieważ ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 473) wyposażyła inspekcję w nowe uprawnienia. Inspektor pracy, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska, może wydać polecenie usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę, gdy w stosunku prawnym dominują cechy stosunku pracy, a po niewykonaniu polecenia okręgowy inspektor pracy może w drodze decyzji stwierdzić istnienie stosunku pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a i ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy), od której stronie przysługuje odwołanie do sądu. W zakresie zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, kontroli podlegają także przedsiębiorcy, na rzecz których pracę świadczą albo w roku przed kontrolą świadczyły osoby prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek (art. 13 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy), czyli również placówki współpracujące z lekarzami w modelu B2B.
Ta sama nowelizacja otworzyła dwie drogi uporządkowania umów. Podmiot może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną, czy opisany stosunek prawny jest stosunkiem pracy (art. 14b ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Podmiot, który przed wejściem nowelizacji w życie zawarł umowę cywilnoprawną spełniającą wszystkie cechy stosunku pracy i w ciągu 12 miesięcy od tego dnia dobrowolnie zawrze umowę o pracę, nie podlega odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy (art. 16 ustawy nowelizującej).
Ustawa o działalności leczniczej wymaga, by umowa w trybie art. 27 określała miejsce, dni i godziny udzielania świadczeń (art. 27 ust. 4 pkt 2), więc samo ustalenie harmonogramu nie przesądza o stosunku pracy. Inaczej wygląda jednak harmonogram uzgodniony w umowie i zmieniany za zgodą stron, a inaczej grafik wyznaczany jednostronnie przez kierownika, połączony z wiążącymi poleceniami co do sposobu pracy i z brakiem możliwości zastępstwa: jednostronne wyznaczanie czasu pracy i wiążące polecenia odpowiadają cechom wymienionym w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, a brak możliwości zastępstwa wskazuje na osobisty charakter świadczenia.
Czy lekarz na kontrakcie może mieć własną umowę z NFZ?
Nie można zawrzeć umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli udzielają oni świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę z Funduszem (art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Lekarz kontraktowy placówki, która realizuje umowę z NFZ, nie uzyska więc własnej umowy z Funduszem, dopóki udziela świadczeń w tej placówce, a placówka planująca obsadę zakresu finansowanego przez NFZ bierze to ograniczenie pod uwagę przy rozmowach o zmianie modelu współpracy. Zawarcie samej umowy placówki z Funduszem omawia tekst o umowach z NFZ i kontraktowaniu świadczeń.
Co z umowami z lekarzami sprawdza inwestor?
Umowy z personelem medycznym są stałym blokiem due diligence podmiotu leczniczego, ponieważ od nich zależy ciągłość obsady pod umową z NFZ i część ekspozycji na roszczenia pacjentów. Badanie obejmuje formę umów i ich zgodność z trybem właściwym dla statusu placówki, zgodność zakresu świadczeń z wpisami praktyk lekarzy, ważność polis OC w całym okresie współpracy, okresy wypowiedzenia kluczowych lekarzy oraz sposób ustalania harmonogramu z punktu widzenia art. 22 Kodeksu pracy. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa kontrakty cywilnoprawne nie przechodzą na nabywcę z mocy prawa tak jak stosunki pracy, o czym szerzej w tekstach o sprzedaży placówki medycznej i zakupie placówki medycznej.
Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?
Przegląd wzoru umowy z lekarzem przeprowadza się przed zawarciem kolejnych kontraktów albo przed rozmowami z inwestorem, a umów zawartych przed 8 lipca 2026 r. w okresie objętym przepisem przejściowym nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Zakres stałej współpracy z placówkami opisuje strona o obsłudze prawnej podmiotów leczniczych. W razie pytań dotyczących umów z lekarzami kontraktowymi zapraszam do kontaktu.
Najczęściej zadawane pytania
Nie, jeżeli nie spełnia przesłanek zamawiającego z art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 6 Prawa zamówień publicznych. Konkurs ofert przeprowadza podmiot leczniczy będący takim zamawiającym, a i on może go pominąć, gdy wartość zamówienia nie przekracza równowartości 30 000 euro (art. 26 ust. 1, 3 i 4a ustawy o działalności leczniczej).
Umowa zawierana w trybie art. 26 i 27 ustawy o działalności leczniczej wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 27 ust. 3). Placówki prywatnej ten wymóg nie obejmuje, ale umowa niespisana utrudnia wykazanie zakresu świadczeń, harmonogramu i warunków wynagrodzenia przy sporze, kontroli albo badaniu inwestora.
W trybie art. 27 ustawy o działalności leczniczej na czas udzielania świadczeń w określonym zakresie albo na czas określony, w obu przypadkach nie krótszy niż 3 miesiące, chyba że rodzaj i liczba świadczeń uzasadniają okres krótszy (art. 27 ust. 1).
Tak, w trybie art. 26 i 27 placówka i lekarz odpowiadają solidarnie (art. 27 ust. 7 ustawy o działalności leczniczej), podobnie gdy lekarz wykonuje praktykę wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem prowadzącym ten zakład (art. 33). Gdy pacjent zawarł umowę z placówką, odpowiada ona za lekarza jak za własne działanie (art. 474 Kodeksu cywilnego).
Tak, od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może w drodze decyzji stwierdzić istnienie stosunku pracy, jeżeli umowę cywilnoprawną zawarto w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę, a podmiot nie wykonał wcześniejszego polecenia usunięcia naruszeń dotyczących niezawarcia umowy o pracę (art. 11 ust. 1 pkt 7a i ust. 2 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu.
Powiązane zagadnienia
- Otwarcie nowej placówki medycznej
- Postępowanie Rzecznika Praw Pacjenta wobec placówki
- Odpowiedzialność placówki medycznej za błąd personelu
- OC podmiotu leczniczego
- Umowy z NFZ i kontraktowanie świadczeń
- Due diligence podmiotu leczniczego
- Sprzedaż placówki medycznej
- Zakup placówki medycznej
- Regulamin organizacyjny podmiotu leczniczego
- Obsługa prawna podmiotów leczniczych
Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.