Wojciech Rożdżeński

Odpowiedzialność prawna placówek medycznych za błąd lekarza i personelu

Placówka medyczna odpowiada wobec pacjenta za błąd lekarza zatrudnionego na umowę o pracę, a za błąd lekarza współpracującego na kontrakcie odpowiada w zakresie, który zależy od formy tej współpracy i od tego, czy pacjent zawarł umowę z samą placówką. Od tej kwalifikacji zależy, kogo pacjent pozwie, czy placówka odzyska zapłaconą kwotę od lekarza i czy roszczenie pokryje jej polisa.

Wpis omawia odpowiedzialność cywilną podmiotu leczniczego oraz pozasądowy tryb świadczenia kompensacyjnego przed Rzecznikiem Praw Pacjenta, z perspektywy placówki, która otrzymała wezwanie do zapłaty albo informację o wniosku pacjenta. Odpowiedzialność zawodową samego lekarza przed sądem lekarskim omawia wpis o odpowiedzialności zawodowej lekarza, a obowiązkowe ubezpieczenie i sumy gwarancyjne wpis o OC podmiotu leczniczego.

Na jakiej podstawie placówka odpowiada za błąd lekarza zatrudnionego na etacie?

Podstawą jest art. 430 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 ze zm.), zgodnie z którym kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie podlegającej jego kierownictwu i obowiązanej stosować się do jego wskazówek, odpowiada za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej czynności. Przesłanką jest wina lekarza, pielęgniarki albo innej osoby z personelu, a nie wina samej placówki, więc staranna rekrutacja i nadzór nie zwalniają podmiotu z odpowiedzialności, gdy błąd popełnił podwładny.

Kodeks pracy przesądza, że za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej przez pracownika przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca (art. 120 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245 ze zm.). Pacjent nie pozwie więc skutecznie lekarza zatrudnionego na etacie, a placówka, która naprawiła szkodę, dochodzi zwrotu od pracownika na zasadach odpowiedzialności materialnej (art. 120 § 2), czyli najwyżej do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody (art. 119), a w pełnej wysokości tylko wtedy, gdy pracownik wyrządził szkodę umyślnie (art. 122), co przy błędzie nieumyślnym pozostawia główny ciężar roszczenia po stronie placówki i jej ubezpieczyciela.

Gdy szkoda nie wynika z błędu konkretnej osoby, lecz z decyzji organizacyjnych, takich jak obsada dyżuru, brak procedury albo niesprawny sprzęt, podmiot będący osobą prawną odpowiada za szkodę wyrządzoną z winy jego organu (art. 416 Kodeksu cywilnego). Ta podstawa obejmuje spółki kapitałowe prowadzące przychodnie i szpitale, a do spółek osobowych stosuje się ją odpowiednio (art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego); nie obejmuje natomiast lekarza prowadzącego indywidualną praktykę.

Czy placówka odpowiada za błąd lekarza na kontrakcie?

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 156 ze zm.) przewiduje odpowiedzialność solidarną w dwóch sytuacjach. Pierwsza dotyczy lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty albo diagnosty laboratoryjnego wykonujących indywidualną praktykę zawodową, w tym indywidualną specjalistyczną, wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym prowadzącym ten zakład: za szkody będące następstwem udzielania świadczeń albo niezgodnego z prawem zaniechania ich udzielenia odpowiadają solidarnie ta osoba i podmiot leczniczy (art. 33). Przepis odnosi się do zakładu leczniczego bez ograniczenia rodzaju działalności, więc obejmuje zarówno szpital, jak i przychodnię ambulatoryjną, w której lekarz przyjmuje pacjentów wyłącznie na podstawie umowy z podmiotem prowadzącym zakład.

Druga sytuacja dotyczy zamówienia na udzielanie świadczeń zdrowotnych, w którym za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń w zakresie zamówienia odpowiadają solidarnie udzielający i przyjmujący zamówienie (art. 27 ust. 7). Zamówienia w tym trybie udziela jednak wyłącznie podmiot leczniczy spełniający przesłanki zamawiającego z art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 6 ustawy Prawo zamówień publicznych (art. 26 ust. 1), więc w typowej prywatnej przychodni umowa z lekarzem jest zwykłą umową cywilnoprawną, do której art. 27 ust. 7 nie ma zastosowania.

Niezależnie od przepisów ustawy o działalności leczniczej placówka odpowiada wobec pacjenta, z którym zawarła umowę o świadczenie, w tym przy wizycie odpłatnej, jak za własne działanie lub zaniechanie za działania osób, z których pomocą wykonuje zobowiązanie, oraz osób, którym wykonanie zobowiązania powierza (art. 471 w związku z art. 474 Kodeksu cywilnego). Dla tej podstawy forma zatrudnienia lekarza nie ma znaczenia, a okoliczność, że to samo zachowanie stanowi nienależyte wykonanie umowy, nie wyłącza roszczenia z czynu niedozwolonego, chyba że z treści umowy wynika co innego (art. 443).

Forma współpracy z osobą, która popełniła błądPodstawa odpowiedzialności placówki wobec pacjentaZwrot od lekarza po zapłacie
umowa o pracęart. 430 KC; wobec pacjenta wyłącznie pracodawca (art. 120 § 1 KP)najwyżej trzymiesięczne wynagrodzenie, przy winie umyślnej pełna kwota (art. 119 i 122 KP)
indywidualna praktyka zawodowa wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowysolidarnie z lekarzem (art. 33 u.d.l.)według winy i stopnia przyczynienia (art. 441 § 2 KC), a gdy placówka odpowiada bez własnej winy, na podstawie art. 441 § 3 KC
zamówienie na świadczenia (podmiot będący zamawiającym publicznym)solidarnie z przyjmującym zamówienie (art. 27 ust. 7 u.d.l.)według winy i stopnia przyczynienia (art. 441 § 2 KC), a gdy placówka odpowiada bez własnej winy, na podstawie art. 441 § 3 KC
pacjent zawarł umowę z placówkąart. 471 w zw. z art. 474 KC niezależnie od formy zatrudnieniawedług umowy z lekarzem

Kogo pacjent może pozwać i kto ostatecznie płaci?

Jeżeli za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym odpowiada kilka osób, ich odpowiedzialność jest solidarna (art. 441 § 1 Kodeksu cywilnego), a pacjent może żądać całości świadczenia od placówki, od lekarza albo od obu naraz. Placówka, która naprawiła szkodę wspólnie wyrządzoną z lekarzem kontraktowym, może żądać od niego zwrotu odpowiedniej części, zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy i stopnia przyczynienia się do szkody (art. 441 § 2), a gdy sama odpowiadała bez winy, ma roszczenie zwrotne do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z jego winy (art. 441 § 3).

Realna wartość regresu zależy od polisy lekarza i od umowy z nim, dlatego umowa kontraktowa powinna przesądzać obowiązek utrzymywania ubezpieczenia przez cały okres współpracy, niezwłocznego zawiadomienia placówki o roszczeniu i współdziałania przy obronie. Weryfikację polis personelu kontraktowego omawia wpis o OC podmiotu leczniczego.

Jak długo pacjent może dochodzić roszczeń od placówki?

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż dziesięć lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego). Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej (§ 3), a gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, termin wynosi dwadzieścia lat od popełnienia przestępstwa (§ 2). Do roszczenia opartego wyłącznie na umowie z placówką (art. 471 w związku z art. 474 Kodeksu cywilnego) Sąd Najwyższy nie stosuje art. 442¹, także w drodze analogii, a termin jego przedawnienia biegnie od dnia wystąpienia szkody (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 72/13), co oznacza sześcioletni termin ogólny z art. 118 Kodeksu cywilnego, kończący się z ostatnim dniem roku kalendarzowego. Ochrona z § 3 i 4 art. 442¹ przysługuje więc pacjentowi wtedy, gdy oprze roszczenie na przepisach o czynach niedozwolonych.

Najdłużej ryzyko trwa przy pacjentach małoletnich, ponieważ przedawnienie ich roszczeń o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania pełnoletności (§ 4). Placówka prowadząca pediatrię albo położnictwo powinna więc liczyć się z roszczeniem zgłoszonym nawet dwadzieścia lat po świadczeniu, na przykład przy szkodzie okołoporodowej, a jej obrona zależy od tego, czy zachowała kompletną dokumentację medyczną i polisy z okresu zdarzenia.

Czym jest świadczenie kompensacyjne i kiedy dotyczy placówki?

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. 2024 poz. 581 ze zm.) przewiduje pozasądowy tryb kompensacji zdarzeń medycznych. Zdarzeniem medycznym jest zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo śmierć pacjenta, których z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć przy udzieleniu świadczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną albo przy zastosowaniu innej dostępnej metody, z wyłączeniem dających się przewidzieć normalnych następstw metody, na którą pacjent świadomie się zgodził (art. 3 ust. 1 pkt 11). Przepisy o kompensacji stosuje się wyłącznie do zdarzeń przy świadczeniach finansowanych ze środków publicznych w szpitalu w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej (art. 67q), więc nie obejmują prywatnej przychodni ambulatoryjnej ani świadczeń odpłatnych. Wyłączenie normalnych następstw metody, na którą pacjent się zgodził, sprawia, że prawidłowo odebrana zgoda pacjenta ogranicza krąg zdarzeń podlegających kompensacji.

Wniosek składa pacjent, a w razie jego śmierci krewny pierwszego stopnia, małżonek niepozostający w separacji, osoba pozostająca z pacjentem w stosunku przysposobienia albo we wspólnym pożyciu (art. 67r ust. 2), do Rzecznika w terminie roku od dnia, w którym dowiedzieli się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci, nie później niż trzy lata od zdarzenia, a złożenie wniosku podlega opłacie waloryzowanej corocznie (art. 67t ust. 1-4 i 6). Rzecznik może żądać od podmiotu, który udzielał świadczeń, informacji, wyjaśnień i dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni od doręczenia wezwania (art. 67z), a decyzję wydaje po opinii działającego przy nim Zespołu do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, w terminie 3 miesięcy od otrzymania kompletnego i prawidłowo opłaconego wniosku, przy czym na czas oczekiwania na żądane informacje, wyjaśnienia lub dokumenty bieg tego terminu ulega wstrzymaniu (art. 67x ust. 1, art. 67za ust. 1 i 3). Wysokość świadczenia mieści się w ustawowych przedziałach waloryzowanych co roku, a jego wypłata następuje z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, zasilanego między innymi odpisem z Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 67s ust. 1 i 2, art. 67zi).

Postępowania kompensacyjnego nie wszczyna się, a wszczęte umarza, gdy w związku z tym samym zdarzeniem toczy się albo prawomocnie zakończyła się sprawa o odszkodowanie, rentę lub zadośćuczynienie, wnioskodawca uzyskał je od osoby odpowiedzialnej, w tym z polisy OC, albo sąd orzekł na jego rzecz obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, zadośćuczynienie lub nawiązkę (art. 67v), a przez czas postępowania bieg przedawnienia roszczeń cywilnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu (art. 67w ust. 2). Złożenie przez pacjenta oświadczenia o przyjęciu świadczenia jest natomiast równoznaczne ze zrzeczeniem się wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie mogących wynikać ze zdarzenia medycznego w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2), co zamyka spór także wobec szpitala. Po wypłacie Rzecznik informuje o niej podmiot, który przeprowadza analizę przyczyn źródłowych zdarzenia i wdraża zalecenia zapobiegające jego powtórzeniu (art. 67zd ust. 2 i 3).

Jak placówka powinna zareagować na wezwanie do zapłaty od pacjenta?

Pierwszym krokiem jest ustalenie, kto i na jakiej podstawie udzielał świadczenia: czy lekarz był zatrudniony na umowę o pracę, wykonywał praktykę wyłącznie w zakładzie leczniczym, czy działał w ramach zamówienia, oraz czy pacjent zawarł umowę z placówką. Od tej kwalifikacji zależy podstawa odpowiedzialności, możliwość regresu i to, która polisa odpowiada za szkodę, dlatego wezwanie należy niezwłocznie zgłosić własnemu ubezpieczycielowi, a w przypadku lekarza kontraktowego zawiadomić także jego.

Równolegle placówka zabezpiecza kompletną dokumentację medyczną pacjenta, grafik i harmonogram z dnia zdarzenia oraz umowę z osobą, która udzielała świadczenia, a także ustala datę, od której biegnie przedawnienie. W szpitalu z umową z NFZ trzeba sprawdzić, czy pacjent nie złożył wniosku do Rzecznika, bo wezwanie z art. 67z ma termin, a odpowiedź na nie trafia do akt, na podstawie których Zespół ocenia, czy zdarzenia można było uniknąć.

Dlaczego roszczenia pacjentów bada się w due diligence placówki?

Długie terminy przedawnienia sprawiają, że nabywca placówki przejmuje ryzyko roszczeń za świadczenia udzielone przed transakcją, a przy małoletnich pacjentach nawet za świadczenia sprzed dwudziestu lat. W due diligence podmiotu leczniczego bada się więc wykaz wezwań, sporów i postępowań przed Rzecznikiem, ciągłość polis z okresu, z którego mogą jeszcze wpłynąć roszczenia, oraz to, czy umowy z personelem kontraktowym zabezpieczają regres. Wynik tego badania przekłada się na zapisy umowy sprzedaży, w tym oświadczenia sprzedającego i mechanizm zwolnienia nabywcy z odpowiedzialności.

Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?

Pomoc prawnika przydaje się przy kwalifikacji podstawy odpowiedzialności po otrzymaniu wezwania, przy odpowiedzi na żądanie Rzecznika w postępowaniu kompensacyjnym oraz przy przeglądzie umów z lekarzami kontraktowymi pod kątem ubezpieczenia, zawiadomień i regresu, zanim roszczenie wpłynie. Zakres takiego przeglądu dla szpitali, przychodni i centrów medycznych opisuje strona obsługa prawna podmiotów leczniczych.

W razie pytań dotyczących odpowiedzialności placówki za błąd personelu zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy przychodnia odpowiada za błąd lekarza na kontrakcie B2B?

Tak, jeżeli pacjent zawarł umowę z przychodnią, bo placówka odpowiada za osoby, którym powierza wykonanie zobowiązania, jak za własne działanie (art. 471 w związku z art. 474 Kodeksu cywilnego). Odpowiedzialność solidarna z lekarzem wynika ponadto z art. 33 ustawy o działalności leczniczej, gdy lekarz wykonuje indywidualną albo indywidualną specjalistyczną praktykę wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z placówką.

Czy pacjent może pozwać bezpośrednio lekarza zatrudnionego na etacie?

Za szkodę wyrządzoną przez pracownika przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca (art. 120 § 1 Kodeksu pracy). Placówka może następnie dochodzić zwrotu od pracownika do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia, a przy szkodzie wyrządzonej umyślnie w pełnej wysokości (art. 119, 120 § 2 i 122).

Ile lat po zabiegu pacjent może wystąpić z roszczeniem?

Roszczenie z czynu niedozwolonego przedawnia się co do zasady z upływem trzech lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później niż dziesięć lat od zdarzenia, a przy szkodzie wynikłej z przestępstwa po dwudziestu latach (art. 442¹ § 1 i 2 Kodeksu cywilnego). Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie kończy się wcześniej niż trzy lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej, a u małoletniego wcześniej niż dwa lata od uzyskania pełnoletności (§ 3 i 4). Roszczenia małoletniego o naprawienie szkody na osobie nie przedawnią się przed upływem dwóch lat od uzyskania pełnoletności (§ 4).

Czy świadczenie kompensacyjne dotyczy prywatnej przychodni?

Nie, tryb kompensacyjny obejmuje wyłącznie zdarzenia medyczne przy świadczeniach finansowanych ze środków publicznych w szpitalu (art. 67q ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Wobec prywatnej przychodni pacjent dochodzi roszczeń na drodze cywilnej.

Czy przyjęcie świadczenia kompensacyjnego zamyka roszczenia wobec szpitala?

Tak, w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku, ponieważ oświadczenie o przyjęciu świadczenia jest równoznaczne ze zrzeczeniem się wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie wynikających ze zdarzenia medycznego (art. 67zc ust. 2).

Powiązane zagadnienia


Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.

adw. dr Wojciech Rożdżeński

Adwokat. Doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Zastępca redaktora naczelnego „Przeglądu Prawa Medycznego”.

Ostatnia aktualizacja: 17.11.2026 r.Wszystkie teksty