Standardy ochrony małoletnich to wewnętrzny dokument, który podmiot leczniczy przyjmujący albo mogący przyjmować pacjentów poniżej 18 lat musi wprowadzić, opublikować na stronie internetowej i w lokalu oraz oceniać co najmniej raz na dwa lata. Obowiązek wynika z art. 22b ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz.U. 2026 poz. 110), a jego wykonanie mogą kontrolować między innymi Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia i organy samorządu, które po stwierdzeniu naruszenia zawiadamiają Policję lub prokuratora.
Rozdział 4b, w którym umieszczono standardy, dodała ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1606), nazywana ustawą Kamilka. Podmioty objęte obowiązkiem miały wprowadzić standardy w terminie 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie (art. 10), czyli do 15 sierpnia 2024 r., co oznacza, że w placówkach, które dotrzymały tego terminu, ustawowy okres pierwszej oceny standardów upłynął w sierpniu 2026 r. Drugi filar ustawy, czyli weryfikację personelu w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym i Krajowym Rejestrze Karnym, omawia wpis o ustawie Kamilka w placówce medycznej.
Które podmioty lecznicze muszą mieć standardy ochrony małoletnich?
Obowiązek ma każdy organ zarządzający placówką medyczną, do której uczęszczają albo w której przebywają lub mogą przebywać małoletni (art. 22b pkt 1), oraz każdy organizator działalności medycznej skierowanej do małoletnich (art. 22b pkt 2). Ustawa nie różnicuje obowiązku według formy organizacyjnej, więc obejmuje szpital, przychodnię, centrum medyczne, gabinet stomatologiczny, placówkę rehabilitacyjną i medycyny estetycznej, a także indywidualną i grupową praktykę zawodową.
O zakresie przesądza przesłanka „mogą przebywać”, która nie wymaga, aby placówka udzielała świadczeń pediatrycznych. Wystarczy, że nie wyklucza przyjmowania pacjentów poniżej 18 lat albo że małoletni przychodzą do niej jako osoby towarzyszące rodzicom. Placówce, która faktycznie przyjmuje wyłącznie dorosłych, zaleca się udokumentowaną ocenę ryzyka zamiast przyjęcia, że obowiązek jej nie dotyczy, ponieważ przesłanka z art. 22b pkt 1 odnosi się do faktycznej możliwości przebywania małoletnich w placówce, którą kontrolujący ustala na podstawie dokumentów i stanu lokalu.
Co muszą zawierać standardy w placówce medycznej?
Standardy określa się w sposób dostosowany do charakteru i rodzaju placówki (art. 22c ust. 1), więc dokument przepisany z wzoru szkolnego nie spełnia wymogu dostosowania. Ustawa wymienia dwanaście elementów obowiązkowych: osiem wspólnych dla wszystkich podmiotów (art. 22c ust. 1 pkt 1-8) i cztery dodatkowe dla placówek z art. 22b (art. 22c ust. 2 pkt 1-4), a ponadto nakazuje uwzględnić sytuację dzieci z niepełnosprawnością i dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (ust. 4) i sporządzić standardy w sposób zrozumiały dla małoletnich (ust. 5).
| Element ustawowy | Przepis | Przykładowe przełożenie na placówkę medyczną |
|---|---|---|
| zasady bezpiecznych relacji personel – małoletni, w tym zachowania niedozwolone | art. 22c ust. 1 pkt 1 | obecność rodzica lub opiekuna przy badaniu, zasady badania intymnego i rozmowy z małoletnim bez opiekuna, zakaz kontaktu przez prywatne komunikatory |
| zasady i procedura interwencji przy podejrzeniu krzywdzenia | art. 22c ust. 1 pkt 2 | ścieżka postępowania lekarza i pielęgniarki, którzy zauważą obrażenia niewyjaśnione wywiadem |
| procedury i osoby odpowiedzialne za zawiadomienia, w tym „Niebieskie Karty” | art. 22c ust. 1 pkt 3 | imiennie wskazana osoba zawiadamiająca prokuraturę, Policję i sąd opiekuńczy |
| zasady przeglądu i aktualizacji standardów | art. 22c ust. 1 pkt 4 | kalendarz oceny co najmniej raz na dwa lata |
| osoba odpowiedzialna za przygotowanie personelu i sposób dokumentowania | art. 22c ust. 1 pkt 5 | szkolenie z potwierdzeniem zapoznania się, także dla osób na kontraktach |
| udostępnianie standardów rodzicom, opiekunom i małoletnim | art. 22c ust. 1 pkt 6 | publikacja na stronie, wywieszenie w rejestracji, informacja w poczekalni |
| osoby przyjmujące zgłoszenia i udzielające wsparcia | art. 22c ust. 1 pkt 7 | koordynator ds. ochrony małoletnich i jego zastępca |
| dokumentowanie i przechowywanie incydentów | art. 22c ust. 1 pkt 8 | rejestr incydentów prowadzony odrębnie od dokumentacji medycznej |
| bezpieczne relacje między małoletnimi | art. 22c ust. 2 pkt 1 | zasady na oddziale pediatrycznym i w sali wieloosobowej |
| korzystanie z urządzeń z dostępem do Internetu | art. 22c ust. 2 pkt 2 | zasady korzystania z sieci gościnnej i urządzeń na oddziale |
| ochrona przed treściami szkodliwymi | art. 22c ust. 2 pkt 3 | filtrowanie sieci udostępnianej pacjentom |
| plan wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia | art. 22c ust. 2 pkt 4 | zasady ustalania planu wsparcia z udziałem psychologa i opiekuna |
Przykłady z trzeciej kolumny dobiera się do profilu placówki, bo inne sytuacje ryzyka występują na oddziale pediatrycznym, a inne w gabinecie stomatologicznym, w którym małoletni przebywa kilkadziesiąt minut w obecności rodzica. Element pierwszy wymaga w placówce medycznej szczególnej staranności, ponieważ zasady bezpiecznych relacji muszą uwzględnić czynności, które w innej placówce byłyby zachowaniem niedozwolonym, a w placówce medycznej należą do standardu udzielania świadczeń, takie jak badanie fizykalne, dokumentacja fotograficzna zmian skórnych czy rozmowa z nastoletnim pacjentem bez udziału rodzica.
Jak placówka medyczna ma reagować na podejrzenie krzywdzenia?
Standardy muszą określać zasady i procedurę interwencji, osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego i za zawiadamianie sądu opiekuńczego, a w instytucjach, które mają takie uprawnienia, także osoby odpowiedzialne za wszczynanie procedury „Niebieskie Karty” (art. 22c ust. 1 pkt 2 i 3). Ochrona zdrowia należy do podmiotów, których przedstawiciele wchodzą w skład zespołu interdyscyplinarnego (art. 9a ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej), a osoby wykonujące zawód medyczny mogą wchodzić w skład grupy diagnostyczno-pomocowej (art. 9a ust. 11c pkt 4). Procedurę wszczyna się przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta” po powzięciu podejrzenia przemocy w toku czynności zawodowych (art. 9d ust. 4), więc standardy powinny wskazać, kto w placówce wypełnia formularz i komu go przekazuje.
Standardy określają także osoby przyjmujące zgłoszenia o zdarzeniach zagrażających małoletniemu i sposób dokumentowania oraz zasady przechowywania ujawnionych lub zgłoszonych incydentów (art. 22c ust. 1 pkt 7 i 8). Ustawa nie wskazuje okresu przechowywania tych informacji, dlatego rejestr incydentów wymaga ustalenia w dokumentacji ochrony danych placówki podstawy przetwarzania, kręgu osób z dostępem i okresu retencji, o czym szerzej we wpisie o RODO w placówce medycznej. Rejestr ten prowadzi się odrębnie od dokumentacji medycznej pacjenta, do której trafiają wyłącznie informacje o stanie zdrowia i udzielonych świadczeniach.
Gdzie opublikować standardy i jak często je aktualizować?
Podmiot udostępnia standardy na swojej stronie internetowej i wywiesza je w widocznym miejscu w lokalu, w wersji zupełnej oraz w wersji skróconej przeznaczonej dla małoletnich, która zawiera informacje dla nich istotne (art. 22c ust. 7). W placówce prowadzącej kilka lokalizacji obowiązek wywieszenia dotyczy każdego lokalu, w którym przebywają małoletni, a wersja skrócona powinna odpowiadać wiekowi pacjentów, bo standardy sporządza się, mając na względzie konieczność ich zrozumienia przez osoby małoletnie (art. 22c ust. 5).
Co najmniej raz na dwa lata podmiot dokonuje oceny standardów w celu zapewnienia ich dostosowania do aktualnych potrzeb oraz zgodności z obowiązującymi przepisami, a wnioski z oceny dokumentuje pisemnie (art. 22c ust. 6). Wymóg pisemnego udokumentowania wniosków sprawia, że przy kontroli wykonanie obowiązku wykazuje się dokumentem z datą oceny, a sama ocena powinna uwzględnić zmiany organizacyjne placówki, takie jak nowe lokalizacje, uruchomienie oddziału albo świadczeń pediatrycznych czy zmianę osób wskazanych w standardach.
Jak przygotować personel do stosowania standardów?
Standardy wskazują osobę odpowiedzialną za przygotowanie personelu do ich stosowania, zasady tego przygotowania i sposób jego dokumentowania (art. 22c ust. 1 pkt 5). Ustawa nie definiuje personelu, a obowiązki weryfikacyjne z art. 21 ust. 1 obejmują zarówno osoby zatrudniane na podstawie stosunku pracy, jak i osoby dopuszczane do działalności związanej z leczeniem małoletnich na innej podstawie, dlatego szkoleniem obejmuje się również lekarzy i pielęgniarki na kontraktach cywilnoprawnych, rezydentów oraz stażystów.
Z przygotowaniem personelu wiąże się weryfikacja przed dopuszczeniem do pracy, która obejmuje sprawdzenie danych w Rejestrze z dostępem ograniczonym i w rejestrze Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 (art. 21 ust. 2) oraz przedłożenie informacji z Krajowego Rejestru Karnego (art. 21 ust. 3), a wydruki i informacje dołącza się do akt osobowych albo dokumentacji osoby dopuszczonej do działalności (art. 21 ust. 9).
Kto kontroluje standardy w placówce medycznej?
Kontrolę wykonywania obowiązku wprowadzenia standardów przewidują przepisy rozdziału 4e ustawy, przy czym poszczególne organy mają odmienny zakres uprawnień.
| Organ | Zakres kontroli | Przepis |
|---|---|---|
| wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, marszałek województwa | weryfikacja personelu i standardy, w granicach właściwości rzeczowej i miejscowej | art. 22x ust. 1 |
| organ zarządzający lub nadzorujący placówkę | weryfikacja personelu i standardy, w granicach właściwości | art. 22x ust. 3 |
| Państwowa Inspekcja Pracy | wyłącznie sprawdzenie Rejestru przez pracodawcę | art. 22y |
| Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia | sprawdzenie Rejestru i standardy, w zakresie swojej właściwości | art. 22z |
Kontrolujący z art. 22x może wejść na teren podmiotu w godzinach od 8 do 18, żądać informacji pisemnych lub ustnych oraz okazania dokumentów, a z czynności sporządza protokół, którego egzemplarz doręcza kierownikowi podmiotu wraz z zaleceniami pokontrolnymi (art. 22x ust. 4 i 5). Organem nadzorującym w rozumieniu art. 22x ust. 3 jest na przykład podmiot tworzący samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, a Prezes NFZ działa w zakresie swojej właściwości, czyli wobec podmiotów udzielających świadczeń na podstawie umowy z Funduszem, co opisuje wpis o kontroli NFZ w podmiocie leczniczym.
Jaka kara grozi za brak standardów ochrony małoletnich?
Kto, będąc obowiązanym do wprowadzenia standardów, nie wykonuje tego obowiązku, podlega karze grzywny do 250 zł albo karze nagany, a w razie ponownego stwierdzenia niewykonania obowiązku karze grzywny nie niższej niż 1000 zł (art. 23b ust. 1 i 2). Sama kwota grzywny nie wyczerpuje skutków naruszenia, ponieważ organ samorządu albo podmiot nadzorujący, który stwierdzi naruszenie lub uzasadnione podejrzenie naruszenia, niezależnie od zaleceń pokontrolnych niezwłocznie powiadamia Policję lub prokuratora (art. 22x ust. 6), a ten sam obowiązek mają pracownicy NFZ prowadzący kontrolę (art. 22z ust. 2).
Surowsza odpowiedzialność dotyczy weryfikacji personelu, bo kto dopuszcza do pracy lub innej działalności związanej z leczeniem małoletnich osobę, wiedząc, że jej dane są zamieszczone w Rejestrze albo że została prawomocnie skazana za przestępstwa wskazane w ustawie, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1000 zł (art. 23a).
Jak wdrożyć standardy w podmiocie leczniczym?
Wdrożenie zaczyna się od wyznaczenia osoby odpowiedzialnej i mapy sytuacji ryzyka w konkretnej placówce, bo dopiero ona pozwala dostosować standardy do charakteru działalności, czego wymaga art. 22c ust. 1. Na tej podstawie przygotowuje się dokument obejmujący dwanaście elementów z tabeli, wersję skróconą dla małoletnich oraz wzory dokumentów pomocniczych, w tym kartę zgłoszenia incydentu i oświadczenie personelu o zapoznaniu się ze standardami, po czym kierownik podmiotu przyjmuje standardy zarządzeniem.
Kolejne kroki to szkolenie personelu z udokumentowaniem uczestnictwa, publikacja obu wersji na stronie internetowej i w każdym lokalu oraz wpisanie terminu oceny do kalendarza zgodności placówki. Typowa struktura dokumentu obejmuje postanowienia ogólne i definicje, zasady relacji personelu z małoletnimi i między małoletnimi, procedurę interwencji i zawiadomień, zasady korzystania z Internetu, plan wsparcia małoletniego, dokumentowanie incydentów, przygotowanie personelu, udostępnianie standardów oraz ich ocenę i aktualizację.
Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?
Pomoc prawnika przydaje się przy dostosowaniu standardów do profilu placówki, zwłaszcza w części dotyczącej czynności medycznych, które wymagają odrębnych zasad, przy ustaleniu podstaw przetwarzania danych w rejestrze incydentów oraz przy dwuletniej ocenie standardów wdrożonych w 2024 r., której termin w placówkach, które wprowadziły standardy w ustawowym terminie, upłynął w sierpniu 2026 r. Przegląd standardów wchodzi w zakres stałej obsługi prawnej podmiotów leczniczych, a przy zmianie właściciela placówki stan wykonania obowiązków z ustawy Kamilka ocenia się w ramach due diligence podmiotu leczniczego.
W razie pytań dotyczących standardów ochrony małoletnich w podmiocie leczniczym zapraszam do kontaktu.
Najczęściej zadawane pytania
Podmioty objęte obowiązkiem miały wprowadzić standardy w terminie 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2023 r., czyli do 15 sierpnia 2024 r. (art. 10 ustawy, Dz.U. 2023 poz. 1606). Podmiot rozpoczynający działalność po tej dacie powinien mieć standardy od pierwszego dnia przyjmowania małoletnich pacjentów.
Tak, jeżeli przyjmuje albo może przyjmować małoletnich, ponieważ obowiązek obejmuje każdego organizatora działalności medycznej, bez względu na formę jej prowadzenia (art. 22b ustawy). Zakres dokumentu może być węższy niż w szpitalu, bo standardy dostosowuje się do charakteru i rodzaju działalności (art. 22c ust. 1).
Obowiązek wynika nie z rozporządzenia, lecz bezpośrednio z art. 22b i 22c ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Elementy obowiązkowe wymienia art. 22c ust. 1 i 2, a podmiot sam opracowuje treść dokumentu.
Kontrolę mogą prowadzić wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta i marszałek województwa w granicach swojej właściwości, organ zarządzający lub nadzorujący placówkę oraz Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 22x ust. 1 i 3 oraz art. 22z ustawy). Po stwierdzeniu naruszenia kontrolujący powiadamia Policję lub prokuratora.
Grzywna do 250 zł albo nagana, a w razie ponownego stwierdzenia niewykonania obowiązku grzywna nie niższa niż 1000 zł (art. 23b ustawy). Niezależnie od kary organ kontroli zawiadamia Policję lub prokuratora (art. 22x ust. 6 i art. 22z ust. 2).
Ocenę standardów przeprowadza się co najmniej raz na dwa lata, a wnioski z oceny dokumentuje się pisemnie (art. 22c ust. 6 ustawy). Zmiana organizacyjna placówki, na przykład nowa lokalizacja albo nowy zakres świadczeń dla dzieci, uzasadnia ocenę wcześniejszą.
Tak, podmiot udostępnia standardy na swojej stronie internetowej i wywiesza je w widocznym miejscu w lokalu, w wersji zupełnej oraz w wersji skróconej przeznaczonej dla małoletnich (art. 22c ust. 7 ustawy).
Standardy to dokument określający zasady postępowania wobec małoletnich w placówce (art. 22b i 22c ustawy), a weryfikacja to obowiązek sprawdzenia każdej osoby przed jej zatrudnieniem albo dopuszczeniem do działalności w Rejestrze i Krajowym Rejestrze Karnym (art. 21 ustawy). Oba obowiązki podlegają kontroli, a weryfikację szerzej omawia wpis o ustawie Kamilka w placówce medycznej.
Powiązane zagadnienia
- Lex Kamilek w placówce medycznej: weryfikacja personelu
- RODO w placówce medycznej
- Kontrola NFZ w podmiocie leczniczym
- Kontrola sanepidu w placówce medycznej
- Obsługa prawna podmiotów leczniczych
- Due diligence podmiotu leczniczego
Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.