Odpady medyczne to odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny. Placówka jako ich wytwórca segreguje je w miejscu powstania, magazynuje w określonej temperaturze i czasie, prowadzi ewidencję w BDO i odpowiada za nie do chwili przekazania uprawnionemu odbiorcy.
Definicję zawiera ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1328), w art. 3 ust. 1 pkt 8, a wytwórcą odpadów jest według niej każdy, czyja działalność powoduje ich powstawanie (art. 3 ust. 1 pkt 32). Szczegółowy sposób postępowania z odpadami w miejscu ich wytwarzania określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz.U. 2017 poz. 1975), które obejmuje gromadzenie w pojemnikach i workach, wstępne magazynowanie oraz transport wewnętrzny w obiektach, w których udziela się świadczeń zdrowotnych (§ 1 ust. 1). Spełnianie wymagań lokalowych, do których należy wydzielone miejsce na odpady, podmiot deklaruje już przy wpisie do rejestru, w oświadczeniu o spełnianiu warunków wykonywania działalności leczniczej (art. 100 ust. 2 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej), o czym szerzej we wpisie o rejestracji podmiotu leczniczego.
Jakie kody mają odpady medyczne?
Kody odpadów medycznych zawiera podgrupa 18 01 katalogu odpadów, określonego w rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2020 poz. 10), w którym odpady niebezpieczne oznacza się gwiazdką przy kodzie. Rozporządzenie o postępowaniu z odpadami medycznymi dzieli je na trzy kategorie, od których zależy kolor worka lub pojemnika (§ 1 ust. 2 i § 3 ust. 1-3).
| Kategoria | Kody | Kolor worka lub pojemnika |
|---|---|---|
| zakaźne | 18 01 02*, 18 01 03*, 18 01 80*, 18 01 82* | czerwony |
| niebezpieczne inne niż zakaźne | 18 01 06*, 18 01 08*, 18 01 10* | żółty |
| inne niż niebezpieczne | 18 01 01, 18 01 04, 18 01 07, 18 01 09, 18 01 81 | inny niż czerwony i żółty |
Pod kodem 18 01 02* mieszczą się części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty służące do jej przechowywania, pod kodem 18 01 03* odpady zawierające żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny, w tym zainfekowane pieluchomajtki, podpaski i podkłady, a pod kodem 18 01 04 między innymi opatrunki z materiału lub gipsu, pościel i ubrania jednorazowe. Kodami 18 01 08* i 18 01 10* oznacza się odpowiednio leki cytotoksyczne i cytostatyczne oraz odpady amalgamatu dentystycznego.
Jak segregować i oznakować odpady medyczne?
Odpady medyczne gromadzi się w miejscu powstania do worków lub pojemników jednorazowego użycia z folii polietylenowej, wytrzymałych i odpornych na wilgoć i środki chemiczne, przy czym odpady inne niż niebezpieczne można zbierać także do pojemników wielokrotnego użycia, a worki umieszcza się na stelażach lub w sztywnych pojemnikach (§ 3 ust. 1-4 rozporządzenia). Odpady o ostrych końcach i krawędziach trafiają do sztywnych pojemników jednorazowych odpornych na przekłucie i przecięcie, oznaczonych kolorem właściwym dla kategorii (§ 3 ust. 5). Worek lub pojemnik zapełnia się najwyżej do 2/3 objętości, raz zamkniętego nie wolno otwierać, a wymienia się go nie rzadziej niż co 72 godziny (§ 4 ust. 1-2).
Każdy worek i pojemnik w miejscu powstania ma widoczne oznakowanie, które zawiera kod odpadów, nazwę wytwórcy, numer REGON, numer księgi rejestrowej w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą wraz z organem rejestrowym oraz datę i godzinę otwarcia i zamknięcia (§ 6 ust. 1). Odrębny reżim dotyczy wysoce zakaźnych odpadów medycznych, czyli zawierających czynniki chorobotwórcze kategorii A w rozumieniu umowy ADR: zbiera się je do podwójnego opakowania w kolorze czerwonym, opakowanie zewnętrzne oznacza się dodatkowo znakiem zagrożenia biologicznego i napisem „MATERIAŁ ZAKAŹNY DLA LUDZI”, a w miejscu powstania mogą pozostawać najwyżej 24 godziny (§ 5 i § 6 ust. 2).
Zasady zbierania, transportu wewnętrznego i wstępnego magazynowania podmiot ujmuje w opracowanej przez siebie szczegółowej procedurze postępowania z odpadami medycznymi, wraz z instrukcją selektywnego zbierania w miejscu ich powstawania (§ 11 ust. 1). Transport wewnętrzny odbywa się środkami przeznaczonymi wyłącznie do tego celu, przy odpadach zakaźnych wózkami zamykanymi albo wózkami z zamykanymi pojemnikami (§ 9 ust. 1-2).
Jak długo można przechowywać odpady medyczne w placówce?
Czas wstępnego magazynowania zależy od kodu odpadu i temperatury, w której się go przechowuje (§ 8 rozporządzenia).
| Odpady | Temperatura | Najdłuższy czas |
|---|---|---|
| 18 01 02* | do 10°C | 72 godziny |
| 18 01 03*, 18 01 06*, 18 01 08*, 18 01 10*, 18 01 82* | od 10°C do 18°C | 72 godziny |
| 18 01 03*, 18 01 06*, 18 01 08*, 18 01 10*, 18 01 82* | do 10°C | 30 dni |
| inne niż niebezpieczne | bez wymogu temperatury | 30 dni |
Odpadów z kodem 18 01 02* nie wolno magazynować powyżej 10°C, a pozostałych odpadów niebezpiecznych z tabeli powyżej 18°C (§ 8 ust. 1 i 2). Limity z tabeli są maksymalne, a odpady niebezpieczne w przedziale od 10°C do 18°C i odpady inne niż niebezpieczne można magazynować tylko tak długo, jak pozwalają na to ich właściwości (§ 8 ust. 2 i 3). Krótsze terminy dotyczą podmiotu, który odpady unieszkodliwia: zakaźne odpady medyczne mogą czekać na spalenie najwyżej 48 godzin w temperaturze do 10°C, co wynika z odrębnego rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie unieszkodliwiania oraz magazynowania odpadów medycznych i odpadów weterynaryjnych (Dz.U. 2021 poz. 2245, załącznik nr 2 ust. 19).
Jakie wymagania musi spełniać miejsce na odpady medyczne?
W pomieszczeniach podmiotu wykonującego działalność leczniczą wydziela się co najmniej jedno pomieszczenie lub miejsce na odpady, które poza pomieszczeniem praktyki zawodowej nie może znajdować się tam, gdzie wydzielono miejsce na bieliznę czystą (§ 25 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą, t.j. Dz.U. 2022 poz. 402). Rozporządzenie o postępowaniu z odpadami medycznymi wymaga ponadto, aby odpady medyczne magazynować selektywnie w pomieszczeniu albo w stacjonarnym lub przenośnym urządzeniu chłodniczym przeznaczonym wyłącznie do tego celu, przy czym urządzenie przenośne wchodzi w grę przy niewielkiej ilości odpadów, o ile utrzymuje wymaganą temperaturę (§ 7 ust. 1).
Pomieszczenie do wstępnego magazynowania ma niezależne wejście i drzwi bez progu, jest zabezpieczone przed osobami nieupoważnionymi oraz przed owadami i gryzoniami, ma gładkie, zmywalne ściany i podłogi, termometr, wentylację zapewniającą podciśnienie z filtracją powietrza oraz zabezpieczenie przed rozprzestrzenianiem się odpadów i odcieków (§ 7 ust. 2). Wentylacja grawitacyjna jest dopuszczalna tylko przy magazynowaniu w szczelnie zamkniętych i oznakowanych pojemnikach lub kontenerach (§ 7 ust. 2 pkt 8). Przy pomieszczeniu zapewnia się dostęp do umywalki z ciepłą i zimną wodą, dozowników mydła i środka dezynfekcyjnego oraz miejsc na czyste i brudne środki ochrony indywidualnej, a po każdym usunięciu odpadów zakaźnych pomieszczenie lub urządzenie dezynfekuje się i myje (§ 7 ust. 5 i 7). Odpady inne niż niebezpieczne mogą być magazynowane w innym miejscu, zadaszonym, zabezpieczonym i o uszczelnionym podłożu, w szczelnie zamkniętych i oznakowanych pojemnikach (§ 7 ust. 8).
Czy placówka medyczna musi mieć wpis do BDO?
Tak, bo na wniosek do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa wpisuje się wytwórców odpadów obowiązanych do prowadzenia ewidencji, a działalność może prowadzić wyłącznie podmiot, który uzyskał wpis przed jej rozpoczęciem (art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e oraz ust. 2 i 3 ustawy o odpadach). Posiadacza odpadów, który uzyskał pozwolenie zintegrowane albo pozwolenie na wytwarzanie odpadów, marszałek wpisuje z urzędu (art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2). Rejestr jest częścią Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami, w skrócie BDO (art. 79 ust. 1). Obowiązek ewidencji spoczywa na każdym posiadaczu odpadów (art. 66 ust. 1), a ustawowe zwolnienia obejmują między innymi wytwórców odpadów komunalnych (art. 66 ust. 4 pkt 1 lit. a). Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 5 listopada 2024 r. w sprawie rodzajów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów (Dz.U. 2024 poz. 1644), nie wymienia żadnego kodu z grupy 18.
Ewidencję prowadzi się za pośrednictwem indywidualnego konta w BDO, z zastosowaniem karty przekazania odpadów i karty ewidencji odpadów (art. 67 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz ust. 6). Kartę przekazania sporządza placówka przekazująca odpady następnemu posiadaczowi przed rozpoczęciem transportu (art. 69 ust. 1). Podmiot wytwarzający odpady niebezpieczne w ilości do 100 kilogramów rocznie prowadzi ewidencję uproszczoną, wyłącznie z zastosowaniem karty przekazania (art. 71 pkt 1 lit. a). Wytwórca obowiązany do prowadzenia ewidencji sporządza ponadto roczne sprawozdanie o wytwarzanych odpadach i gospodarowaniu nimi, które składa marszałkowi województwa do 15 marca za poprzedni rok (art. 75 ust. 1 pkt 1 i art. 76 ust. 1).
Kiedy kończy się odpowiedzialność placówki za odpady?
Wytwórca jest obowiązany do gospodarowania wytworzonymi przez siebie odpadami i może zlecić to wyłącznie podmiotom, które mają zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów albo wymagany wpis do rejestru (art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach). Przekazanie odpadów samemu transportującemu nie zwalnia z odpowiedzialności do czasu jej przejęcia przez następnego posiadacza z zezwoleniem albo wpisem (art. 27 ust. 4).
Przy zakaźnych odpadach medycznych granica przesuwa się dalej: wytwórca zostaje zwolniony z odpowiedzialności za ich zbieranie lub przetwarzanie dopiero z chwilą unieszkodliwienia ich przez następnego posiadacza przez termiczne przekształcenie w spalarni odpadów niebezpiecznych (art. 27 ust. 5). Zakaźne odpady medyczne unieszkodliwia się wyłącznie w spalarniach odpadów niebezpiecznych, z zakazem współspalania (art. 95 ust. 2 i 3), co do zasady na obszarze województwa, w którym je wytworzono, chyba że w województwie nie ma instalacji albo istniejące nie mają wolnych mocy przerobowych (art. 20 ust. 3 pkt 2 i ust. 6). Wytwórca innych odpadów niebezpiecznych zostaje zwolniony z odpowiedzialności z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwienia posiadaczowi, który taki proces prowadzi (art. 27 ust. 3b), przy czym reguła ta nie dotyczy wytwórcy do 100 kilogramów odpadów niebezpiecznych rocznie, który przekazuje je podmiotowi z zezwoleniem albo wymaganym wpisem (art. 27 ust. 3c pkt 2).
Wybór odbiorcy wymaga więc sprawdzenia jego zezwolenia lub wpisu oraz instalacji, w której odpady zostaną unieszkodliwione. Ustawa zakazuje ponadto zbierania zakaźnych odpadów medycznych poza miejscem ich wytwarzania (art. 23 ust. 2 pkt 3), przy czym zakaz nie dotyczy odpadów powstałych przy świadczeniu usług medycznych na wezwanie (art. 23 ust. 8), które wytwórca dostarcza bezzwłocznie do pomieszczeń przystosowanych do ich magazynowania (art. 23 ust. 9).
Kto kontroluje gospodarkę odpadami medycznymi?
Przestrzeganie ustawy o odpadach kontroluje Inspekcja Ochrony Środowiska (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, t.j. Dz.U. 2024 poz. 425 ze zm.), a wojewódzki inspektor ochrony środowiska na podstawie ustaleń kontroli może wydać zarządzenie pokontrolne, zalecenia pokontrolne albo decyzję administracyjną (art. 12 ust. 1). Inspekcja sanitarna sprawuje nadzór nad warunkami higieniczno-sanitarnymi, jakie powinny spełniać personel medyczny, sprzęt i pomieszczenia, w których są udzielane świadczenia zdrowotne (art. 1 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej), co obejmuje warunki w pomieszczeniu lub miejscu na odpady wydzielonym zgodnie z § 25 rozporządzenia o pomieszczeniach. Przebieg kontroli sanitarnej, uprawnienia inspektora i środki odwoławcze omawia wpis o kontroli sanepidu w placówce medycznej.
Oba organy mają nieodpłatny dostęp do BDO i mogą weryfikować zgodność prowadzonej w niej ewidencji ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 1 pkt 16 i 17 oraz ust. 2a ustawy o odpadach).
Jakie sankcje grożą za naruszenia?
Za naruszenia typowe dla placówki wytwarzającej odpady wojewódzki inspektor ochrony środowiska wymierza, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną od 1000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 3 i art. 196 ustawy o odpadach).
| Naruszenie | Podstawa kary |
|---|---|
| magazynowanie odpadów niezgodnie z wymaganiami art. 25 ust. 1-6 | art. 194 ust. 1 pkt 2b |
| zlecenie gospodarowania odpadami podmiotowi bez zezwolenia lub wpisu | art. 194 ust. 1 pkt 3a |
| działalność bez wymaganego wpisu do rejestru | art. 194 ust. 1 pkt 5 |
| nieprowadzenie ewidencji albo prowadzenie jej nieterminowo lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym | art. 194 ust. 1 pkt 5b |
Ustawa przewiduje także odpowiedzialność za wykroczenia: karę aresztu albo grzywny za niezłożenie wniosku o wpis do rejestru (art. 179), za unieszkodliwianie zakaźnych odpadów medycznych poza województwem wbrew art. 20 ust. 3 (art. 172 ust. 1 pkt 2) i za unieszkodliwianie odpadów medycznych z naruszeniem art. 95 ust. 1 lub 2 (art. 183 ust. 1), a karę grzywny za niezłożenie rocznego sprawozdania (art. 180a).
Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?
Pomoc prawnika przydaje się zwłaszcza przy ocenie, czy umowa z odbiorcą odpadów i jego zezwolenia pozwalają przenieść odpowiedzialność wytwórcy, przy porządkowaniu ewidencji w BDO przed kontrolą Inspekcji Ochrony Środowiska oraz przy postępowaniu w sprawie administracyjnej kary pieniężnej. Przegląd procedury postępowania z odpadami i miejsca ich magazynowania wchodzi w zakres przeglądu zgodności, który dla szpitali, przychodni i centrów medycznych opisuje strona obsługa prawna podmiotów leczniczych. Przy zmianie właściciela placówki stan wpisu w BDO, ewidencji i umów z odbiorcami ocenia się w ramach due diligence podmiotu leczniczego.
W razie pytań dotyczących gospodarki odpadami medycznymi w podmiocie leczniczym zapraszam do kontaktu.
Najczęściej zadawane pytania
Odpady zakaźne o kodzie 18 01 03* i inne odpady niebezpieczne wymienione w § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 października 2017 r. można magazynować do 72 godzin w temperaturze od 10°C do 18°C albo do 30 dni w temperaturze do 10°C. Dla kodu 18 01 02* limit wynosi 72 godziny wyłącznie w temperaturze do 10°C, a dla odpadów innych niż niebezpieczne 30 dni (§ 8 ust. 1 i 3).
Do worków lub pojemników czerwonych zbiera się odpady zakaźne, odpady niebezpieczne inne niż zakaźne do żółtych, a odpady inne niż niebezpieczne do worków lub pojemników w kolorze innym niż czerwony i żółty (§ 3 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 października 2017 r.).
Tak, jeżeli jest obowiązany do prowadzenia ewidencji odpadów, a obowiązek ten obejmuje wytwórcę odpadów medycznych, bo zwolnienia z art. 66 ust. 4 ustawy o odpadach i rozporządzenie z 2024 r. nie obejmują kodów z grupy 18. Gabinet wytwarzający do 100 kilogramów odpadów niebezpiecznych rocznie prowadzi ewidencję uproszczoną, wyłącznie z kartą przekazania odpadów (art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e i art. 71 pkt 1 lit. a ustawy o odpadach).
Z chwilą ich unieszkodliwienia przez następnego posiadacza przez termiczne przekształcenie w spalarni odpadów niebezpiecznych (art. 27 ust. 5 ustawy o odpadach). Przekazanie odpadów przewoźnikowi nie przenosi odpowiedzialności (art. 27 ust. 4).
Administracyjne kary pieniężne z ustawy o odpadach, od 1000 zł do 1 000 000 zł, wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska właściwy ze względu na miejsce wytwarzania lub gospodarowania odpadami (art. 194 ust. 3 i art. 196 ustawy o odpadach).
Powiązane zagadnienia
- Kontrola sanepidu w placówce medycznej
- Rejestracja podmiotu leczniczego krok po kroku
- Kontrola NFZ w podmiocie leczniczym
- Obsługa prawna podmiotów leczniczych
- Due diligence podmiotu leczniczego
Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.