Placówka, która ma umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ), może zlecić podwykonawcy udzielanie świadczeń w ramach tej umowy tylko wtedy, gdy umowa tak stanowi; umowa określa przy tym wykaz podwykonawców, a w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej świadczeń udziela się z udziałem podwykonawców wymienionych w tym wykazie. Podwykonawcy nie można przekazać całego zakresu świadczeń, a za jego działania i zaniechania wobec Funduszu odpowiada świadczeniodawca.
Zasady te wynikają z ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach, z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 712 ze zm.), zwanego dalej ogólnymi warunkami umów, oraz z zarządzeń Prezesa NFZ o warunkach umów w poszczególnych rodzajach świadczeń. Przykłady z zarządzeń podano na podstawie zarządzenia nr 132/2024/DSOZ dotyczącego ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS); zarządzenia dla innych rodzajów, na przykład podstawowej opieki zdrowotnej czy leczenia szpitalnego, mogą regulować podwykonawstwo inaczej. Samo zawarcie umowy z Funduszem omawia wpis o umowach z NFZ i kontraktowaniu świadczeń.
Kiedy świadczeniodawca może zlecić świadczenia podwykonawcy?
Ustawa o świadczeniach pozwala świadczeniodawcom zlecać podwykonawcom udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w ramach umowy zawartej z Funduszem, „jeżeli umowa tak stanowi” (art. 133). Umowa określa w szczególności wykaz podwykonawców oraz wymagania dla nich inne niż techniczne i sanitarne, określone w odrębnych przepisach (art. 136 ust. 1 pkt 3). Podstawą podwykonawstwa jest więc konkretna umowa z NFZ, a nie ogólna swoboda świadczeniodawcy w organizowaniu pracy.
Treść umowy wynika w dużej części ze wzoru, który Prezes Funduszu ustala w zarządzeniu dla danego rodzaju świadczeń, a świadczeniodawca wykonuje umowę zgodnie z ustawą, przepisami wydanymi na jej podstawie, ogólnymi warunkami umów i szczegółowymi warunkami umów określonymi przez Prezesa Funduszu (§ 3 ust. 1 ogólnych warunków umów). W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej świadczenia mogą być udzielane z udziałem podwykonawców udzielających świadczeń na zlecenie świadczeniodawcy, wymienionych w „Wykazie podwykonawców”, który stanowi załącznik nr 3 do umowy (§ 7 ust. 1 zarządzenia nr 132/2024/DSOZ i § 2 ust. 3 wzoru umowy z załącznika nr 2a), a odstępstwa od wzoru umowy wymagają pisemnej zgody Prezesa Funduszu (§ 5 ust. 3 zarządzenia).
Podwykonawcę trzeba przy tym odróżnić od personelu, bo wzór umowy AOS wymienia osobno osoby udzielające świadczeń według harmonogramu (§ 2 ust. 1) i podwykonawców z wykazu (§ 2 ust. 3), a ogólne warunki umów wymagają, aby osoby wykonujące zawody medyczne udzielały świadczeń osobiście, zgodnie z harmonogramem (§ 6 ust. 1). Lekarz na kontrakcie, który przyjmuje pacjentów w placówce w godzinach z harmonogramu, jest zatem co do zasady personelem, a nie podwykonawcą; umowę z takim lekarzem omawia wpis o umowie kontraktowej lekarza. Podwykonawcą jest najczęściej inny podmiot, na przykład pracownia diagnostyczna albo laboratorium, który udziela części świadczeń na zlecenie placówki. Do podwykonawstwa ustawa każe stosować odpowiednio art. 132 ust. 3 (art. 133 zdanie drugie), który wyklucza zawarcie umowy z Funduszem z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli udzielają oni świadczeń u świadczeniodawcy mającego umowę z Funduszem.
Czego nie można zlecić podwykonawcy?
Ogólne warunki umów zakazują przekazania podwykonawcy całości świadczeń. W umowach zawieranych w systemie podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej zlecenie nie może obejmować całych profili systemu zabezpieczenia ani dodatkowych profili, a także prowadzenia poradni przyszpitalnej w danej dziedzinie medycyny; w pozostałych umowach nie może obejmować całych zakresów świadczeń (§ 3a ogólnych warunków umów).
Zarządzenie dla ambulatoryjnej opieki specjalistycznej powtarza tę granicę: dopuszcza zlecenie podwykonawcy udzielania jedynie części zakresu świadczeń będących przedmiotem umowy (§ 7 ust. 2 zarządzenia nr 132/2024/DSOZ, § 2 ust. 5 wzoru umowy). Poradnia, która w danym zakresie nie udziela świadczeń samodzielnie, a jedynie przekazuje je w całości innemu podmiotowi, narusza więc te przepisy, nawet jeżeli podwykonawca spełnia wszystkie wymagania.
Jakie wymagania musi spełnić podwykonawca i umowa podwykonawcza?
Świadczeń w ramach AOS może udzielać wyłącznie podwykonawca spełniający warunki określone w przepisach, w szczegółowych warunkach umów i w przepisach odrębnych (§ 7 ust. 3 zarządzenia nr 132/2024/DSOZ, § 2 ust. 4 wzoru umowy), a obowiązek spełniania wymagań dotyczy każdego miejsca udzielania świadczeń, w którym realizowana jest umowa (§ 6 ust. 2 zarządzenia). Pracownia podwykonawcy musi zatem spełniać te same wymagania co do personelu, wyposażenia i pomieszczeń, które obowiązywałyby świadczeniodawcę, gdyby udzielał świadczenia sam.
Umowa między świadczeniodawcą a podwykonawcą musi zawierać zastrzeżenie o prawie Funduszu do przeprowadzenia kontroli podwykonawcy w zakresie wynikającym z umowy z NFZ, na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach (§ 7 ust. 4 zarządzenia nr 132/2024/DSOZ, § 2 ust. 6 wzoru umowy). Brak tego zastrzeżenia łatwo wykazać przy kontroli, bo wystarczy zestawić umowę podwykonawczą z wymogiem zarządzenia.
Poza tym obowiązkowym postanowieniem warunki umowy podwykonawczej ustalają strony. Warto w niej uregulować obowiązek podwykonawcy utrzymywania przez cały czas wymagań z umowy z NFZ i niezwłocznego informowania o ich utracie, a także przekazywanie dokumentacji medycznej i danych potrzebnych do rozliczeń oraz terminy, w jakich podwykonawca uprzedza o zmianie personelu lub miejsca udzielania świadczeń. Osobnych postanowień wymagają udział podwykonawcy w czynnościach kontrolnych Funduszu oraz zwrot przez niego kar umownych i kwot, do których zwrotu Fundusz zobowiąże świadczeniodawcę z przyczyn leżących po stronie podwykonawcy. Jeżeli podwykonawca przetwarza dane pacjentów, potrzebna jest także ocena, czy umowa wymaga postanowień o powierzeniu przetwarzania danych.
Jak zgłosić podwykonawcę do NFZ?
W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej podwykonawcę wpisuje się do „Wykazu podwykonawców”, który zawiera między innymi dane identyfikacyjne i rejestrowe podwykonawcy, informację, czy istnieje umowa czy promesa, okres jej obowiązywania oraz przedmiot świadczeń podwykonywanych (załącznik nr 3 do wzoru umowy). Zaprzestanie współpracy z podwykonawcą wymienionym w wykazie albo nawiązanie współpracy z innym podwykonawcą wymaga zgłoszenia dyrektorowi oddziału wojewódzkiego Funduszu najpóźniej w dniu poprzedzającym wejście w życie zmiany (§ 2 ust. 7 wzoru umowy), a zgłoszenia i aktualizacji danych o potencjale wykonawczym dokonuje się za pomocą aplikacji udostępnionych przez Fundusz, w szczególności Portalu Narodowego Funduszu Zdrowia (§ 2 ust. 8 i 9).
Jeżeli zachodzi potrzeba poinformowania o tym pacjentów, świadczeniodawca umieszcza wewnątrz budynków informację o miejscach i godzinach udzielania świadczeń przez podwykonawców (§ 11 ust. 4 pkt 2 ogólnych warunków umów). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której pacjent skierowany na badanie musi udać się pod inny adres.
Kto odpowiada za podwykonawcę wobec NFZ i pacjenta?
Świadczeniodawca ponosi odpowiedzialność za udzielanie lub zaniechanie udzielania świadczeń przez osoby przez siebie zatrudnione lub udzielające świadczeń w jego imieniu także na innej podstawie niż umowa o pracę, a także przez osoby, którym udzielanie świadczeń powierzył, oraz odpowiada za szkody powstałe, także u osób trzecich, w związku z udzielaniem lub zaniechaniem udzielania świadczeń (§ 4 ogólnych warunków umów). Stroną umowy z Funduszem pozostaje świadczeniodawca, więc to jemu Fundusz stawia zarzuty po kontroli, także gdy nieprawidłowość wystąpiła u podwykonawcy.
Wobec pacjenta placówka odpowiada na zasadach prawa cywilnego, a podstawy tej odpowiedzialności, w tym za osoby, którym powierza wykonanie zobowiązania, omawia wpis o odpowiedzialności placówki medycznej za błąd personelu.
Jak NFZ kontroluje podwykonawcę?
Kontrola realizacji umowy obejmuje między innymi organizację, sposób i jakość udzielania świadczeń, ich zgodność z przepisami i z wymaganiami umowy oraz posiadanie uprawnień przez osoby wykonujące zawody medyczne (art. 61a ust. 1 ustawy o świadczeniach). Kontrola lub jej poszczególne czynności mogą być prowadzone w miejscu prowadzenia działalności przez podwykonawcę, w zakresie, w jakim realizuje on umowę o udzielanie świadczeń, a także w miejscu udzielania świadczeń lub prowadzenia działalności przez osobę trzecią wykonującą zawód medyczny, której podmiot kontrolowany powierzył niektóre czynności na podstawie umowy lub porozumienia (art. 61i ust. 1 pkt 4 i 5). Kontroler może też żądać wyjaśnień, w tym ustnych, także od osób wykonujących czynności u podwykonawcy (art. 61o ust. 1).
W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej Fundusz informuje świadczeniodawcę o rozpoczęciu i zakończeniu kontroli podwykonawcy oraz o jej wynikach (§ 7 ust. 5 zarządzenia nr 132/2024/DSOZ, § 2 ust. 6 wzoru umowy). Przebieg kontroli, terminy zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego i pełny katalog kar omawia wpis o kontroli NFZ w podmiocie leczniczym.
Jakie ryzyka finansowe wiążą się z podwykonawstwem?
Jeżeli umowa zastrzega kary umowne, Fundusz może je nałożyć w razie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy z przyczyn leżących po stronie świadczeniodawcy (§ 29 ust. 1 i § 30 ust. 1 ogólnych warunków umów). Przy podwykonawstwie w grę wchodzą zwłaszcza kary do 2% kwoty zobowiązania za każde stwierdzone utrudnianie czynności kontrolnych i za udzielanie świadczeń w sposób lub w warunkach nieodpowiadających wymogom przepisów lub umowy (§ 30 ust. 1 pkt 1 lit. b i f). Karą do 1% zagrożone jest każde stwierdzone nieudzielanie świadczeń w czasie lub miejscu ustalonym w umowie, udzielanie świadczeń przez osoby nieuprawnione lub bez wymaganych kwalifikacji oraz przedstawienie danych niezgodnych ze stanem faktycznym, na podstawie których Fundusz dokonał płatności nienależnych środków (§ 30 ust. 1 pkt 2 lit. a-c). Kara do 1% grozi też za każdy rodzaj naruszenia polegający na niepodaniu pacjentom zasad rejestracji i organizacji udzielania świadczeń zgodnie z § 11 ust. 4 (§ 30 ust. 1 pkt 3 lit. e). Podstawą jest kwota zobowiązania w okresie rozliczeniowym, którego dotyczą naruszenia, a łączna wysokość kar nie może przekroczyć 4% kwoty zobowiązania dla tego okresu (§ 30 ust. 2 i 3); w podstawowej opiece zdrowotnej, z wyłączeniem nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, maksymalną karę odnosi się do kwoty wypłaconej świadczeniodawcy za ten okres (§ 30 ust. 4). Fundusz może ponadto dochodzić odszkodowania przewyższającego karę (§ 29 ust. 7).
Niezależnie od kar świadczeniodawca zwraca środki, które Fundusz przekazał mu nienależnie, w terminie 14 dni od otrzymania wezwania, a gdy zwrot wynika z zakwestionowania wykonanych świadczeń, składa korygujące dokumenty rozliczeniowe (§ 28 ust. 1 i 2 ogólnych warunków umów). Jeżeli nieprawidłowości stwierdzono w kontroli, wystąpienie pokontrolne zawiera sankcje wynikające z umowy (art. 61s ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy o świadczeniach). Ponieważ za podwykonawcę odpowiada świadczeniodawca, świadczenie wykonane przez podwykonawcę spoza wykazu albo niespełniającego wymagań może zostać zakwestionowane w rozliczeniu tak samo jak świadczenie wykonane przez samą placówkę.
Najdalej idącą konsekwencją jest rozwiązanie umowy w części albo w całości bez zachowania okresu wypowiedzenia przez Prezesa Funduszu albo dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu, między innymi przy naruszeniu art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach, obowiązku osobistego udzielania świadczeń zgodnie z harmonogramem albo zakazu jednoczesnego udzielania świadczeń w innym podmiocie (§ 6 ust. 1 lub 4) albo przy udzielaniu świadczeń w sposób i w warunkach istotnie nieodpowiadających wymogom przepisów lub umowy (§ 36 ust. 1 pkt 2, 3 i 4 ogólnych warunków umów). W tych przypadkach rozwiązanie wymaga uprzedniego wezwania do usunięcia naruszeń w terminie 14 dni albo dłuższym, jeżeli strony tak ustalą, chyba że zachodzi zagrożenie zdrowia lub życia świadczeniobiorców (§ 36 ust. 2 i 5).
Kiedy skorzystać z pomocy prawnika?
Pomoc prawnika przydaje się zwłaszcza przed nawiązaniem współpracy z podwykonawcą, gdy trzeba sprawdzić, czy umowa z NFZ i zarządzenie dla danego rodzaju świadczeń dopuszczają podwykonawstwo w planowanym zakresie, przy przygotowaniu umowy podwykonawczej z zastrzeżeniem kontroli i postanowieniami o zwrocie kar oraz przy odpowiedzi na ustalenia kontroli, która objęła podwykonawcę. Przegląd umów z podwykonawcami i ich zgodności z umową z Funduszem wchodzi w zakres obsługi prawnej podmiotów leczniczych. W razie pytań dotyczących podwykonawstwa w umowie z NFZ zapraszam do kontaktu.
Najczęściej zadawane pytania
Tak, jeżeli umowa z Funduszem tak stanowi; umowa określa też wykaz podwykonawców (art. 133 i art. 136 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach). Podwykonawcy nie można powierzyć całego zakresu świadczeń (§ 3a ogólnych warunków umów).
W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej obowiązkowe jest zastrzeżenie o prawie Funduszu do przeprowadzenia kontroli podwykonawcy w zakresie wynikającym z umowy z NFZ (§ 7 ust. 4 zarządzenia nr 132/2024/DSOZ). Pozostałe postanowienia, na przykład o zwrocie kar umownych przez podwykonawcę, ustalają strony.
W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej zakończenie współpracy z podwykonawcą albo nawiązanie współpracy z nowym zgłasza się dyrektorowi oddziału wojewódzkiego Funduszu najpóźniej w dniu poprzedzającym wejście w życie zmiany, za pomocą aplikacji Funduszu, w szczególności Portalu NFZ (§ 2 ust. 7 i 9 wzoru umowy z zarządzenia nr 132/2024/DSOZ).
Tak, kontrola może być prowadzona w miejscu prowadzenia działalności przez podwykonawcę w zakresie, w jakim realizuje on umowę o udzielanie świadczeń, a kontroler może żądać wyjaśnień od osób wykonujących czynności u podwykonawcy (art. 61i ust. 1 pkt 4 i art. 61o ust. 1 ustawy o świadczeniach).
Wobec Funduszu karę płaci świadczeniodawca, który odpowiada za osoby, którym powierzył udzielanie świadczeń (§ 4 ogólnych warunków umów). Zwrot kary od podwykonawcy najłatwiej uzyskać, gdy przewiduje go umowa podwykonawcza; bez takiego postanowienia świadczeniodawcy pozostaje dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 ze zm.).
Powiązane zagadnienia
- Kontrola NFZ w podmiocie leczniczym
- Umowy z NFZ i kontraktowanie świadczeń
- Umowa kontraktowa lekarza
- Odpowiedzialność placówki medycznej za błąd personelu
- Obsługa prawna podmiotów leczniczych
Stan prawny na dzień 17 listopada 2026 r. Opracowanie: adw. dr Wojciech Rożdżeński, adwokat i doktor nauk prawnych, partner w kancelarii MBSK, specjalizacja prawo medyczne i farmaceutyczne.